Экономиканың нақты нәтижесі жаңа зауыттардың немесе миллиардтаған инвестицияның көлемімен ғана өлшенбейді. Оның ең басты көрсеткіші – халықтың жұмыспен қамтылуы. Өйткені тұрақты табыс көзі бар азамат қана отбасының әл-ауқатын жақсартып, қоғамның дамуына үлес қоса алады. Сондықтан жұмыспен қамту мәселесі кез келген мемлекеттің әлеуметтік саясатының өзегінде тұрады.
Қызылорда облысында жыл басынан бері «Өңірлік жұмыспен қамту картасы» аясында 14 486 жаңа жұмыс орнының құрылуы – осы бағыттағы жүйелі жұмыстың нақты нәтижесі. Бұл көрсеткіш бойынша өңірдің республикада екінші орынға көтерілуі кездейсоқ жетістік емес. Ең маңыздысы – ашылған жұмыс орындарының электронды еңбек шарттары мен міндетті зейнетақы аударымдары арқылы расталуы. Бұл жұмыспен қамту саласында бұрын кездескен формалды есептердің азайып, нақты нәтижеге басымдық беріліп жатқанын аңғартады.
Бүгінде еңбек нарығында басты мәселе – жұмыс орындарының санынан бұрын олардың тұрақтылығы мен сапасы. Уақытша немесе қағаз жүзіндегі жұмыс орны әлеуметтік мәселені түбегейлі шешпейді. Ал ресми еңбек шарты жасалып, әлеуметтік аударымдар жүргізілетін жұмыс орны азаматтың ертеңіне деген сенімін нығайтады. Сондықтан жаңа жұмыс орындарының заңды түрде рәсімделуі – жұмыспен қамту саясатының тиімділігін арттыратын маңызды фактор.
Өңірдегі жұмыссыздық деңгейінің 4,8 пайыздан 4,5 пайызға дейін төмендеуі де назар аударуға тұрарлық нәтиже. Бұл көрсеткіштің республикалық деңгеймен теңесуі еңбек нарығындағы оң өзгерістердің байқала бастағанын көрсетеді. Дегенмен жұмыссыздықтың төмендеуі тек статистикалық мәлімет ретінде емес, халықтың нақты өмір сапасына әсер ететін көрсеткіш ретінде бағалануы тиіс. Себебі жұмысқа орналасқан әрбір азамат – әлеуметтік көмекке тәуелділіктен арылып, экономиканың белсенді қатысушысына айналады.
Соңғы жылдары еңбек нарығының құрылымы айтарлықтай өзгерді. Бұрын мемлекеттік мекемелер мен ірі кәсіпорындар негізгі жұмыс беруші саналса, бүгінде шағын және орта бизнес, қызмет көрсету саласы, цифрлық экономика жаңа жұмыс орындарының басты көзіне айналып келеді. Осы өзгерістерге бейімделу үшін халықтың жаңа мамандықтарды меңгеруі маңызды.
Осы тұрғыдан алғанда, «Бастау Бизнес» жобасы мен электронды еңбек биржасы арқылы ұйымдастырылған онлайн оқыту бағдарламаларының маңызы ерекше. Мыңдаған азаматтың кәсіпкерлік негіздерін меңгеруі немесе жаңа дағдыларды игеруі еңбек нарығындағы бәсекеге қабілеттілікті арттырады. Қазіргі таңда жұмыс іздеушіге тек диплом жеткіліксіз. Нарық сұранысына сай кәсіби біліктілік пен жаңа құзыреттер шешуші рөл атқарады.
Жұмыс орындары жәрмеңкелерінің де тиімділігі байқалады. Бір ғана биылғы жылдың өзінде ұйымдастырылған 50 жәрмеңкеде мыңдаған бос жұмыс орны ұсынылып, көптеген азамат нақты жұмысқа жолдама алған. Сонымен қатар «Enbek Hub – Qyzylorda» алаңы арқылы өңіраралық еңбек ресурстарының ұтқырлығын арттыру бағытындағы жұмыстар еңбек нарығын кеңейтуге мүмкіндік беріп отыр.
Бұл жерде ерекше назар аударатын мәселе – еңбек ресурстарының мобильділігі. Қазақстанның кейбір өңірлерінде жұмыс күші тапшы болса, енді бір аймақтарда жұмыс іздеушілер саны көп. Солтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан және Қарағанды облыстарымен жасалған меморандумдар осы теңгерімсіздікті азайтуға бағытталған. Мұндай тәжірибе әлемнің көптеген елдерінде қолданылып келеді және еңбек нарығының икемділігін арттырудың тиімді құралы саналады.
Жұмыспен қамту мәселесі әлеуметтік қолдау шараларымен қатар қарастырылғанда ғана толық нәтиже береді. Осы тұрғыдан облыста мүгедектігі бар азаматтарды қолдау бағытында атқарылып жатқан жұмыстар да маңызды. Бүгінде өңірде 34 мыңнан астам мүгедектігі бар азамат тұрады. Оларды техникалық оңалту құралдарымен қамтамасыз ету, инфрақұрылымды бейімдеу және әлеуметтік қызметтердің қолжетімділігін арттыру – инклюзивті қоғам қалыптастырудың басты шарттарының бірі.
Қазіргі таңда әлеуметтік саясаттың басты қағидаты – тек жәрдемақы төлеумен шектелмеу. Негізгі мақсат – адамның қоғамға толыққанды араласуына жағдай жасау. Сондықтан оңалту қызметтері, қолжетімді орта қалыптастыру және әлеуметтік бейімдеу шаралары ерекше маңызға ие.
Аз қамтылған отбасыларды қолдау бағытында көрсетіліп жатқан атаулы әлеуметтік көмек, тұрғын үй көмегі және өзге де әлеуметтік төлемдер халықтың әлжуаз топтарын қолдаудың маңызды тетігі болып қала береді. Дегенмен әлеуметтік саясаттың ұзақ мерзімді мақсаты – адамдарды тұрақты табыс көзімен қамтамасыз ету. Өйткені еңбекке негізделген табыс кез келген әлеуметтік төлемнен әлдеқайда тиімді әрі тұрақты.
Жалпы алғанда, Қызылорда облысында жұмыспен қамту саласында оң динамика қалыптасып келеді. Инвестициялық жобалардың көбеюі, өндіріс орындарының ашылуы, кәсіпкерліктің дамуы жаңа жұмыс орындарының құрылуына ықпал етуде. Бұл өз кезегінде жұмыссыздық деңгейінің төмендеуіне және әлеуметтік тұрақтылықтың нығаюына негіз болады.
Алайда алдағы кезеңде басты назар жұмыс орындарының санын ғана емес, сапасын арттыруға бағытталуы тиіс. Еңбек өнімділігі жоғары, лайықты еңбекақы төленетін және ұзақ мерзімді тұрақты жұмыспен қамту ғана халықтың өмір сүру деңгейін нақты жақсарта алады.
Қорыта айтқанда, жұмыспен қамту – әлеуметтік саясаттың жеке бағыты емес, өңірдің экономикалық дамуының басты көрсеткіші. Жаңа жұмыс орындары көбейген сайын халықтың табысы артып, кәсіпкерлік дамып, әлеуметтік тәуелділік азаяды. Сондықтан еңбек нарығын дамытуға бағытталған әрбір бастама – өңірдің тұрақты дамуына салынған инвестиция. Ең бастысы, бұл жұмыстардың түпкі нәтижесі әрбір азаматтың өмір сапасының жақсаруынан көрінуі тиіс.