Арал теңізі туралы сөз қозғалғанда әлем жұртшылығының ойына ең алдымен ХХ ғасырдың ең ірі экологиялық апаттарының бірі келеді. Бір кездері алып айдын болған теңіздің тартылуы табиғатқа ғана емес, мыңдаған адамның тағдырына әсер еткен тарихи оқиғаға айналды. Ұзақ жылдар бойы Арал әлемдік ақпарат кеңістігінде экологиялық қасіреттің символы ретінде танылды.
Алайда бүгінгі Арал бұрынғыдан өзгеше бағытты таңдауға ұмтылып отыр. Өңірдің даму стратегиясында енді экологиялық мәселелерді шешумен қатар, табиғи және тарихи мұраны экономикалық мүмкіндікке айналдыру мақсаты алдыңғы орынға шықты. Осы тұрғыдан алғанда, «Geopark Aral» жобасы – туризм саласындағы кезекті бастама ғана емес, Аралдың халықаралық имиджін жаңаша қалыптастыруға бағытталған маңызды қадам.
Арал ауданының әкімі Аманжол Оңғарбаевтың өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз конференциясында айтқан мәліметтері бұл жобаның ауқымы туризм шеңберінен әлдеқайда кең екенін көрсетеді.
Бүгінде әлемде табиғи ресурстарды игеруден гөрі табиғи мұраны сақтап, оны ғылыми және туристік құндылыққа айналдыру үрдісі күшейіп келеді. Геопарк ұғымының өзі осы мақсаттан туындаған. Бұл – ерекше геологиялық, табиғи және мәдени нысандарды қорғап қана қоймай, оларды халықтың әл-ауқатын арттыруға қызмет ететін тұрақты даму құралына айналдыру деген сөз.
«Geopark Aral» жобасының ерекшелігі де осында. Ол Арал өңірінің геологиялық құрылымын, табиғи ландшафттарын, тарихи ескерткіштерін және экологиялық ерекшеліктерін біртұтас туристік кеңістік ретінде дамытуға бағытталған. Мұндай тәсіл әлемнің көптеген мемлекеттерінде өзін ақтаған тәжірибе.
Ең маңыздысы – жоба ЮНЕСКО-ның Жаһандық геопарктер желісіне енуге үміткер ретінде қарастырылып отыр. Бұл мәртебе жай ғана халықаралық атақ емес. Егер «Geopark Aral» аталған желіге қосылса, өңірдің әлемдік туристік картадағы орны айқындалып, халықаралық деңгейде танымалдығы артады. Сонымен бірге ғылыми зерттеулерді кеңейтуге, халықаралық гранттар мен инвестициялар тартуға, инфрақұрылымды дамытуға және шетелдік туристер ағынын көбейтуге нақты мүмкіндік туады.
Бұл жерде бір маңызды мәселені ескерген жөн. Туризм бүгінде көптеген мемлекеттер үшін мұнай немесе кен орындарынан кем табыс әкелмейтін салаға айналды. Бірақ турист табиғаты бүлінген немесе инфрақұрылымы әлсіз аймаққа ұзақ тұрақтамайды. Сондықтан геопарк құру – ең алдымен табиғатты қорғау, тарихи мұраны сақтау және сапалы туристік қызмет қалыптастыру деген сөз.
Арал үшін мұндай бағыттың маңызы ерекше. Өйткені өңірде теңіз тарихы, Барсакелмес қорығы, құрғаған теңіз табаны, ерекше табиғи ландшафттар, балықшылық мәдениеті секілді әлемнің ешбір жерінде қайталанбайтын туристік ресурстар жеткілікті. Осы байлықты ғылыми негізде таныстырып, сапалы туристік өнімге айналдыру – уақыт талабы.
Соңғы жылдары Арал мәселесіне халықаралық ұйымдардың қызығушылығының артуы да кездейсоқ емес. Экологиялық жобаларды қолдауға әлемдік қаржы институттары мен даму ұйымдарының қатысуы өңірдің жаһандық маңызын көрсетеді. Демек, экология мен туризмді қатар дамыту – бүгінгі күннің ең тиімді стратегияларының бірі.
Баспасөз конференциясында келтірілген туристік көрсеткіштер де осы бағыттағы оң өзгерістерді аңғартады. Алғашқы жартыжылдықтың өзінде ауданға 4800-ден астам отандық және 300-ден аса шетелдік туристің келуі – қызығушылықтың артып келе жатқанының белгісі. Әрине, бұл әлемдік туристік орталықтармен салыстырғанда үлкен көрсеткіш емес. Бірақ ең бастысы – өсімнің тұрақты болуы және өңірдің жаңа бағыт ретінде таныла бастауы.
Дегенмен, геопарк мәртебесін алу – жұмыстың аяқталуы емес, керісінше үлкен жауапкершіліктің басталуы. Егер ЮНЕСКО шешімі оң болса, халықаралық талаптарға сай инфрақұрылым қалыптастыру, жолдарды жақсарту, сервис сапасын көтеру, гидтер даярлау, қонақүй бизнесін дамыту және табиғи нысандарды қорғау қатар жүргізілуі тиіс. Өйткені бүгінгі турист әдемі табиғатты ғана емес, сапалы қызметті де таңдайды.
Тағы бір маңызды мәселе – жергілікті халықтың бұл үдеріске белсенді қатысуы. Геопарктың негізгі мақсатының бірі – табиғатты қорғаумен қатар, тұрғындардың тұрмысын жақсарту. Қолөнер, этнотуризм, қонақ үй қызметі, қоғамдық тамақтану, экскурсиялық қызмет көрсету сияқты бағыттар арқылы жаңа жұмыс орындары ашылып, ауыл кәсіпкерлігіне тың серпін берілуі мүмкін.
«Geopark Aral» жобасының тағы бір құндылығы – ол Арал туралы қалыптасқан халықаралық көзқарасты өзгертуге мүмкіндік береді. Көпшілік Аралды экологиялық апаттың символы ретінде таниды. Ал геопарк арқылы өңір табиғатты қалпына келтірудің, тұрақты дамудың және экологиялық туризмнің үлгісі ретінде таныла алады. Бұл – имидждік тұрғыдан өте маңызды өзгеріс.
Қорыта айтқанда, «Geopark Aral» – тек жаңа туристік бағыт емес. Бұл – экологияны қорғау, тарихи мұраны сақтау, ғылымды дамыту, инвестиция тарту және халықтың әл-ауқатын жақсартуды бір мақсатқа тоғыстырған стратегиялық жоба. Егер ЮНЕСКО-ның Жаһандық геопарктер желісіне қосылу мақсаты жүзеге асса, Арал өңірі әлем картасында экологиялық қасіреттің ғана емес, табиғи мұраны тиімді пайдалана білген табысты өңірдің символына айналуы әбден мүмкін.