Қазақстанда өңірлердің дамуы бүгінде тек өндірілген өнім көлемімен немесе бюджет көрсеткіштерімен ғана өлшенбейді. Қазіргі талап – экономикалық өсімнің халықтың тұрмыс сапасына ықпал етуі, жаңа жұмыс орындарының ашылуы, кәсіпкерліктің дамуы, инфрақұрылымның жаңаруы және жергілікті бюджеттің қаржылық дербестігінің артуы. Осы тұрғыдан қарағанда, Қармақшы ауданының 2026 жылдың алғашқы жартыжылдығындағы әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштері назар аударуға тұрарлық.
Облыстық Өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен брифингте аудан әкімі Жандос Еркінбек алғашқы алты айдың қорытындысын жариялады. Айтылған мәліметтерге қарағанда, ауданның барлық негізгі әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштері жоспардан жоғары орындалған. Бір қарағанда бұл – ресми статистика ғана сияқты көрінуі мүмкін. Алайда оның астарында өңір экономикасының тұрақты дамуын қамтамасыз ететін маңызды үрдістер жатыр.
Ең алдымен назар аударатын мәселе – аудан бюджетінің кіріс бөлігінің жоспардан асыра орындалуы. Бұл кездейсоқ қалыптасатын көрсеткіш емес. Әдетте бюджет кірісінің артуына бірнеше фактор әсер етеді. Біріншіден, кәсіпкерлік белсенділіктің жоғарылауы. Екіншіден, өндіріс пен қызмет көрсету саласының кеңеюі. Үшіншіден, салықтық әкімшілендірудің тиімді ұйымдастырылуы. Сондықтан меншікті кірістердің көбеюі аудан экономикасының ішкі әлеуеті күшейіп келе жатқанын білдіреді.
Соңғы жылдары елімізде жергілікті өзін-өзі басқаруды дамытуға ерекше көңіл бөлінуде. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев өңірлердің экономикалық дербестігін күшейту, бюджеттердің өзіндік кірісін арттыру және жергілікті бастамаларды қолдау мәселесін бірнеше рет көтерді. Осы саясаттың нақты көрінісі өңірлердің өз мүмкіндігін пайдаланып, қосымша табыс көздерін қалыптастыруынан байқалады. Қармақшыдағы оң динамика осы бағыттағы жұмыстардың нәтижелі жүргізіліп жатқанын көрсетеді.
Тағы бір маңызды мәселе – аудан бюджетінің шілде айындағы нақтылау барысында ұлғайтылуы. Кейде бұл жай ғана техникалық рәсім ретінде қабылданады. Шын мәнінде, қосымша қаржының бөлінуі жаңа жобаларды жүзеге асыруға, әлеуметтік бағдарламаларды кеңейтуге және инфрақұрылымдық жұмыстардың көлемін арттыруға мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде құрылыс саласының дамуына, жаңа жұмыс орындарының ашылуына және жергілікті экономиканың жандануына әсер етеді.
Жалпы өңірдің тұрақты дамуы үш негізгі бағыттың үйлесімді жұмысына байланысты. Біріншісі – экономикалық өсім. Екіншісі – әлеуметтік саланың дамуы. Үшіншісі – тиімді мемлекеттік басқару. Осы үш бағыттың қатар жүруі ғана ұзақ мерзімді нәтижеге жеткізеді. Егер экономикалық көрсеткіштер өсіп, бірақ халықтың тұрмыс сапасы өзгермесе, мұндай өсімнің тиімділігі төмен болады. Ал Қармақшыда жарияланған жоспарлар тұрғындардың әл-ауқатын арттырумен тікелей байланыстырылып отыр.
Қазіргі таңда өңірлер арасындағы бәсекелестік те күшейіп келеді. Инвесторлар инфрақұрылымы дамыған, басқару жүйесі тұрақты және экономикалық көрсеткіштері жоғары аймақтарға көбірек қызығушылық танытады. Сондықтан әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштердің тұрақты орындалуы ауданның инвестициялық тартымдылығын арттыратын маңызды факторлардың бірі саналады.
Экономикалық көрсеткіштердің 100 пайыздан жоғары орындалуы жоспарлау жүйесінің тиімділігін де аңғартады. Бұл мемлекеттік бағдарламалардың қағаз жүзінде қалып қоймай, нақты нәтижеге бағытталғанын көрсетеді. Әрине, кез келген статистиканың түпкі бағасы қарапайым тұрғындардың өмірінен көрінуі тиіс. Жолдардың жөнделуі, жаңа әлеуметтік нысандардың пайдалануға берілуі, кәсіпкерліктің дамуы, тұрақты жұмыс орындарының көбеюі және халыққа көрсетілетін қызмет сапасының жақсаруы – экономикалық өсімнің басты өлшемі осы.
Қармақшы ауданы бүгінде тек ағымдағы көрсеткіштерді орындаумен шектелмей, алдағы даму жоспарын да нақтылап отыр. Экономикалық әлеуетті арттыру, бюджет кірістерін көбейту, инвестиция тарту және халықтың өмір сүру сапасын жақсарту бағытындағы жұмыстар жалғаса бермек. Бұл – қысқа мерзімдік нәтижеден гөрі ұзақ мерзімді тұрақты дамуға негізделген саясаттың белгісі.
Жалпы алғашқы жартыжылдықтың қорытындысы Қармақшы ауданында қалыптасқан оң экономикалық үрдістің сақталып отырғанын аңғартады. Ендігі басты міндет – осы қарқынды бәсеңдетпей, экономикалық өсімді әлеуметтік игілікке айналдыру. Себебі өңірдің даму деңгейі тек есептік көрсеткіштермен емес, әрбір тұрғынның тұрмысындағы нақты өзгеріспен өлшенеді. Ал тұрақты өсім мен тиімді басқару сақталған жағдайда Қармақшының алдағы жылдары да әлеуметтік-экономикалық даму көшіндегі орны нығая түсетініне негіз бар.