Қызылордада футболды дамыту мәселесінің қайта күн тәртібіне шығуы – жай ғана спорт саласындағы кезекті жиын емес. Бұл өңірдің спорттық инфрақұрылымға соңғы жылдары құйған қомақты инвестициясын енді нақты нәтижеге айналдыру кезеңі басталғанын көрсетеді. Облыс әкімі Мұрат Ергешбаевтың Қазақстан футбол федерациясының бас хатшысы Манн Скотпен кездесуі де осы тұрғыдан маңызды. Себебі футболды дамыту үшін тек стадион салып, клубқа қаржы бөлу жеткіліксіз. Ең бастысы – бұқаралық футболдан кәсіби деңгейге дейін үзілмейтін жүйе қалыптастыру. Бүгінде Қызылордада мұндай жүйенің инфрақұрылымдық негізі біртіндеп жасалып жатыр. 2022 жылдан бері облыста 27 спорт нысанының пайдалануға берілуі – соның дәлелі. 11 мың көрерменге арналған «Қайсар Аренаға» УЕФА-ның IV санатты мәртебесінің берілуі де Қызылорда футболының жаңа деңгейге көтерілуге мүмкіндігі бар екенін аңғартады. Қалада салынып жатқан 25 мың шаршы метрлік «Қызылорда Арена» да өңірдің спорттық әлеуетін арттыратын ірі жоба. Бірақ инфрақұрылымның көп болуы өздігінен футболдың дамығанын білдірмейді. Нағыз нәтиже сол нысандардан шыққан балалардың санымен, кәсіби футболға жолдама алған жасөспірімдермен, «Қайсардың» негізгі құрамындағы жергілікті тәрбиеленушілердің үлесімен және ұлттық құрамаға жеткен футболшылармен өлшенуі керек. Сондықтан облыс әкімінің «бұқаралық футболдан бастап кәсіби клубқа, академияға және Ұлттық құрамаға дейінгі біртұтас жүйе қалыптастыру» туралы сөзі – кездесудің ең маңызды тұсы. Өйткені футболдың болашағы бірінші командадан емес, ауладағы баладан басталады. Қазір бала футбол секциясына келеді, жаттығады, жарысқа қатысады. Бірақ одан әрі оның кәсіби спортқа өту жолы нақты әрі түсінікті болуы қажет. Академия дәл осы көпірдің рөлін атқаруы тиіс. «Қайсардың» заманауи базасы мен академиясының салынуы сондықтан ерекше мәнге ие. Егер академия дұрыс жұмыс істесе, клуб сырттан футболшы іздеуге тәуелді болмайды. Өзінің мектебі, өз жүйесі, өз тәрбиеленушілері қалыптасады. Бұл бір жағынан клубтың спорттық тұрақтылығын қамтамасыз етсе, екінші жағынан жергілікті балаларға үлкен мүмкіндік береді. Қызылордалық бала үшін «Қайсардың» негізгі құрамына дейін жету арман емес, нақты маршрутқа айналуы керек. Ал бұл үшін балалар футболындағы бапкерлердің біліктілігіне, селекцияға, спорттық медицинаға, тамақтануға, жаттығу әдістемесіне және жарыс тәжірибесіне ерекше көңіл бөлінуі қажет. Мұнда Қазақстан футбол федерациясымен бірлескен жұмыстың маңызы артады. Федерацияның қолдауы тек жекелеген алаңдарды жөндеумен шектелмеуі тиіс. Қызылорда футболына әдістемелік, кадрлық және институционалдық тұрғыдан тұрақты қолдау қажет. Өйткені футбол – бір клубтың ғана мәселесі емес, тұтас экожүйе. Оның ішінде мектеп футболы, балалар академиясы, әуесқой командалар, әйелдер футболы, жаттықтырушылар мектебі, төрешілер дайындығы және кәсіби клубтың жұмысы өзара байланыста болуы керек. Осы тұрғыдан алғанда, өңірдегі 377 мыңнан астам адамның бұқаралық спортпен жүйелі айналысуы – үлкен ресурс. Бірақ бұқаралық спортпен айналысатындардың барлығы футболшы болуы шарт емес. Ең маңыздысы – сол бұқаралық спорттың ішінен қабілетті балаларды дер кезінде байқап, кәсіби даярлыққа бағыттайтын жүйе болуы. Қызылордада футболға қызығушылық бұрыннан жоғары. «Қайсар» – аймақтың спорттық бренді ғана емес, жанкүйерлердің эмоциясын біріктіретін клуб. Сондықтан команданың биыл Қазақстан Кубогының жартылай финалына шығуы да жай ғана турнирлік жетістік емес. «Жеңіске» қарсы алғашқы ойындағы 3:1 есебіндегі жеңіс жанкүйерлердің клубқа деген үмітін күшейтті. Екінші жартылай финалдық кездесу 19 тамызда өтеді. Егер «Қайсар» финалға жолдама алса, бұл клубтың қазіргі кезеңдегі спорттық амбициясының нақты көрінісіне айналар еді. Бірақ кубоктағы бір жеңіс немесе бір маусымдағы нәтиже футболды дамытудың түпкі өлшемі болмауы тиіс. Негізгі мақсат – «Қайсарды» бір маусымдық жетістікке емес, ұзақмерзімді тұрақты жүйеге айналдыру. Клубтың жекешелендірілуі де осы жерде маңызды фактор. Жекешелендіру клубқа басқарудың жаңа моделін, инвестиция тарту мүмкіндігін және ұзақмерзімді жоспар құруға жағдай жасауы мүмкін. Бірақ мұнда қоғамдық жауапкершілік те қатар жүруі керек. Себебі «Қайсар» – жеке компанияның ғана бренді емес, Қызылорданың футболы, аймақтың спорттық символы. Сондықтан клубтың қаржылық тұрақтылығы мен әлеуметтік миссиясы қатар сақталуы қажет. Кәсіби клуб өз академиясына инвестиция салатын, жергілікті футболшыларға мүмкіндік беретін, жанкүйермен байланысын күшейтетін және нәтижеге жұмыс істейтін құрылым болуы керек. Қызылордадағы спорттық нысандардың көбеюі де осы талапты күшейтіп отыр. Ғани Мұратбаев атындағы стадионның қосалқы алаңы мен Жалағаш ауданындағы орталық стадионның жаңғыртылуы, «Теннис орталығының» ашылуы, Шиелі мен Жалағаштағы спорт кешендері, қаладағы инклюзивті спорт орталығы – өңірде спорт инфрақұрылымына жүйелі түрде қаржы салынып жатқанын көрсетеді. Ендігі мәселе – осы нысандардың тиімді пайдаланылуы. Спорт нысаны бос тұрып қалмауы керек. Әр алаңда балалар жаттығып, жарыстар өтіп, жаңа спортшылар тәрбиеленуі тиіс. Әйтпесе ең қымбат инфрақұрылымның өзі жай ғана бетон мен жасанды жабын болып қалуы мүмкін. Сондықтан Қызылорда футболының бүгінгі кезеңін «нысан салу кезеңінен нәтиже көрсету кезеңіне өту» деп бағалауға болады. Енді есепті шаршы метрмен емес, чемпионаттағы орынмен ғана емес, тәрбиеленген спортшылармен жүргізетін уақыт келді. Бір академиядан қанша бала шықты? Қаншасы кәсіби клубтарға жолдама алды? Қаншасы «Қайсардың» негізгі құрамына жетті? Қаншасы жастар және ұлттық құрама сапына шақырылды? Осы сұрақтарға нақты жауап беретін жүйе қалыптасқанда ғана футболға салынған инвестицияның қайтарымы туралы айтуға болады. Манн Скоттың өңір ұсыныстарын бірлесіп талқылауға ниет білдіруі де осы процесті федерация деңгейінде жалғастыруға мүмкіндік береді. Қызылорда үшін дәл қазір ең маңыздысы – футболды бір реттік жоба емес, ұзақмерзімді даму стратегиясы ретінде қарастыру. Себебі бүгін академияға келген бала ертең негізгі командада ойнауы мүмкін. Ал бүгін салынған футбол алаңы бірнеше жылдан кейін ұлттық құрамаға ойыншы беретін мектепке айналуы ықтимал. Қысқасы, Қызылорда футболы үшін қазір жағдай бар: стадион бар, инфрақұрылым салынып жатыр, клубтың жаңа даму мүмкіндігі бар, балалар футболына назар аударылуда, жанкүйер бар. Енді осы мүмкіндіктерді бір арнаға тоғыстырып, нәтижеге айналдыру қажет. Футболды дамыту дегеніміз – тек «Қайсардың» жеңісі емес. Ол – мыңдаған баланың спортқа келуі, талантты баланың жоғалмай кәсіби деңгейге жетуі, жергілікті бапкердің мектебінің қалыптасуы, қыздар футболының дамуы, ауыл мен қала арасындағы спорттық мүмкіндіктің теңесуі және ақырында Қызылордадан ұлттық құрамаға тұрақты түрде футболшы шығатын жүйенің орнығуы. Егер осы мақсат жүзеге асса, бүгін салынып жатқан спорт нысандарының шынайы құны да сонда көрінеді. Қызылорда футболы енді жай ғана стадионға емес, жүйеге, стратегияға және нақты нәтижеге сүйенуі керек.

БӨЛІСУ