Қазалы ауданында жол-көлік инфрақұрылымын жаңғырту бағытындағы жұмыстардың қарқыны артып келеді. Соның ішінде елді мекендер арасындағы байланысты қамтамасыз ететін көпірлердің құрылысы мен қайта жаңғыртылуы ауданның әлеуметтік-экономикалық дамуы үшін айрықша маңызға ие. Аудан әкімі Алмасбек Есмахановтың Қарлан көпірі мен Қожабақы ауылы маңындағы темірбетон көпірдің құрылыс барысын арнайы барып бақылауы да осы нысандардың аудан үшін қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Өйткені көпір – жай ғана жолдың бір бөлігі емес. Ол өзеннің екі жағасын, ауылдарды, халықты, өндірістік және әлеуметтік нысандарды байланыстыратын негізгі инфрақұрылымдық буын. Қазалы жағдайында бұл мәселенің маңызы тіпті жоғары. Аудан аумағындағы елді мекендердің орналасуы, Сырдария өзенінің табиғи кедергі болуы және ауыл шаруашылығы мен күнделікті тұрмысқа байланысты қозғалыстың көптігі сапалы жол мен қауіпсіз көпірлерге тұрақты қажеттілік туындатады. Сондықтан бүгінде салынып жатқан нысандардың сапасы мен мерзімі тек құрылыс саласына қатысты мәселе емес, мыңдаған тұрғынның күнделікті өміріне тікелей әсер ететін фактор. Соның ішінде аудандық маңызы бар «Қазалы–Қожабақы–Бозкөл–Кәукей» автомобиль жолының бойындағы Қарлан көпірінің құрылысы ерекше назар аудартады. Сырдария өзені арқылы өтетін бұл көпірдің іске қосылуы өзеннің екі жағындағы елді мекендер арасындағы көлік қатынасын едәуір жеңілдетуі тиіс. Қазіргі таңда нысанда негізгі конструкциялық элементтерді орнату жұмыстары жүріп жатыр. Көпірдің 84 свайін қағу жұмыстарының толық аяқталуы – құрылыстың маңызды кезеңінің артта қалғанын білдіреді. Сонымен бірге сегіз тіреудің жетеуінің орнатылуы, соңғы тіреудің де жұмыстарының жүргізілуі нысандағы құрылыс процесінің нақты кезеңге жеткенін көрсетеді. Сегіз ригельдің алтауы дайындалып, қалған екеуін орнату жұмыстарының атқарылуы да құрылыстың негізгі қаңқасы біртіндеп қалыптасып келе жатқанын аңғартады. Мұндай ауқымды нысанда жұмыстың сапасы бірінші кезекте тұруы заңды. Себебі өзен үстіне салынатын көпірге түсетін жүктеме жоғары, оның қауіпсіздігіне қойылатын талап та қатаң. Сондықтан құрылыс кезінде жобалық құжаттамадан ауытқымау, пайдаланылатын материалдардың сапасын бақылау, конструкциялық элементтердің беріктігін қамтамасыз ету және технологиялық талаптарды сақтау – кейінге қалдыруға болмайтын міндеттер. Қарлан көпірінің құрылысына 30 арнайы техниканың және 80 жұмысшының жұмылдырылуы нысандағы жұмыстардың ауқымын көрсетеді. Ал жобаның жалпы құнының 6 млрд 746 млн теңге болуы бұл нысанның аудан үшін ірі инфрақұрылымдық жоба екенін айғақтайды. Мұндай қаржыға салынатын нысаннан тұрғындардың күтетін талабы да жоғары. Олар ең алдымен сапалы, қауіпсіз және ұзақ жыл қызмет ететін көпірді күтеді. Сондықтан аудан әкімінің мердігер мекеме «Нұрлы Тау ЛТД» ЖШС өкілдеріне құрылыс сапасы мен мерзіміне баса мән беруді тапсыруы орынды. Инфрақұрылымдық жобалардың ең үлкен мәселелерінің бірі – жұмыстың белгіленген мерзімнен созылып кетуі. Құрылыс мерзімі ұзаққа созылған сайын тұрғындардың уақытша қиындықтары да жалғасады, бюджет қаражатының тиімділігіне қатысты сұрақтар туындайды. Сондықтан жұмысты қарқынды жүргізу талабы тек жоспарды орындау үшін емес, халықтың күткен нысанын уақытында пайдалануға беру үшін қажет. Бұл ретте құрылыс қарқыны мен сапасының арасында тепе-теңдік болуы тиіс. Тез салу үшін сапаны төмендетуге де, сапаға сілтеп жұмысты созуға да жол берілмеуі керек. Екінші маңызды нысан – Қожабақы ауылы маңындағы аудандық маңызы бар жолдың 32,1 шақырымында орналасқан темірбетон көпір. Бұл нысанның тарихы да бүгінгі жұмыстың қажеттілігін анық көрсетеді. 1975 жылы салынған көпірдің техникалық тексеру нәтижесінде апатты жағдайда деп танылуы – ондаған жыл бойы пайдаланылған инженерлік нысандардың уақыт өте келе жаңартуды қажет ететінін көрсетеді. Қырық жылдан астам уақыт қызмет еткен көпірдің қазіргі талаптарға толық жауап бермеуі заңды. Ең бастысы – мәселенің уақытында анықталып, апатты нысанды әрі қарай пайдаланудың орнына оны толық бұзып, орнына жаңа көпір салу туралы шешімнің қабылдануы. Бұл – ең алдымен жол қауіпсіздігі тұрғысынан маңызды қадам. Себебі көпірдің техникалық жағдайы көлік жүргізушілері мен жолаушылардың қауіпсіздігіне тікелей әсер етеді. Жаңа көпірдің ұзындығы 21,6 метр, жүру бөлігінің ені 7 метр болады. Нысанның алты ай ішінде аяқталуы жоспарланған. Жобаның жалпы құны 382,7 млн теңгені құрайды. Құрылыс кезінде көлік қатынасын тоқтатпау үшін ұзындығы 403 метр болатын айналма жолдың ұйымдастырылуы да тұрғындар үшін маңызды шешім. Себебі көпір құрылысы жүріп жатыр деп елді мекендер арасындағы қозғалысты толық шектеу әлеуметтік және экономикалық қиындықтарға әкелуі мүмкін. Әсіресе ауыл тұрғындары үшін мектепке, медициналық мекемелерге, жұмыс орындарына, аудан орталығына қатынау үзілмеуі керек. Айналма жол осы қажеттілікті қамтамасыз етеді. Бұл жерде тағы бір маңызды мәселе бар. Көпірлердің құрылысы аяқталғаннан кейін олардың сапалы пайдаланылуы да тұрақты бақылауды қажет етеді. Көпір пайдалануға берілген сәтте ғана жұмыс аяқталмайды. Оның техникалық жағдайын мерзімді тексеру, жол жабынының сақталуын бақылау, су өткізу және дренаж жүйелерін күтіп ұстау, шамадан тыс жүктемеге жол бермеу – кейінгі кезеңнің міндеті. Қожабақыдағы ескі көпірдің апатты жағдайға жетуі де инфрақұрылымға тұрақты техникалық бақылаудың маңызын көрсетеді. Бүгінде Қазалы ауданында жол мәселесімен қатар, жолдың бойындағы инженерлік құрылыстардың жай-күйіне де назар аударылып отырғаны маңызды. Себебі сапалы жол салынғанымен, оның бойындағы көпірлердің жағдайы нашар болса, көлік қатынасының қауіпсіздігі толық қамтамасыз етілмейді. Ал көпірлер – жол жүйесінің ең жауапты бөліктерінің бірі. Қарлан көпірінің ерекшелігі – оның Сырдария арқылы өтуінде. Сырдария – аймақтың тіршілігімен тікелей байланысты өзен. Өзеннің екі жағасында орналасқан елді мекендердің арасындағы тұрақты көлік қатынасы ауыл тұрғындары үшін күнделікті қажеттілік. Көпір іске қосылғаннан кейін халықтың қатынауы жеңілдеп, уақыт үнемделеді, көлік қозғалысының қауіпсіздігі артады. Бұл өз кезегінде ауыл шаруашылығы өнімдерін тасымалдауға, жедел жәрдем мен басқа да әлеуметтік қызметтердің қозғалысына, білім алушылар мен жұмыс істейтін азаматтардың қатынауына оң әсер етуі мүмкін. Яғни көпірдің экономикалық тиімділігі оның құрылыс құнымен ғана өлшенбейді. Оның жанама әлеуметтік және экономикалық әсері әлдеқайда ауқымды. Жаңа көпірлер ауыл мен аудан орталығы арасындағы байланысты жақсартуға, елді мекендердің әлеуетін арттыруға ықпал етеді. Қазір ауылдардың дамуы үшін жол инфрақұрылымының сапасы шешуші факторлардың біріне айналып отыр. Кәсіпкерлікпен айналысатын тұрғын үшін өнімін нарыққа жеткізу, шаруа қожалығы үшін техника мен өнім тасымалдау, қарапайым тұрғын үшін аудан орталығына жету – бәрі жолға тәуелді. Сондықтан көпір құрылысына салынған қаражатты тек құрылыс шығыны ретінде емес, ауданның болашақ дамуына салынған инвестиция ретінде қарастыруға болады. Аудан әкімінің екі нысанға да арнайы барып, құрылыс барысын мердігерлермен бірге талқылауы жергілікті атқарушы органның бақылауды күшейтіп отырғанын көрсетеді. Мұнда бақылаудың тек қағаз жүзінде емес, құрылыс алаңында жүргізілуі маңызды. Құрылыс сапасын көзбен көру, мердігермен тікелей сөйлесу, нақты проблемаларды сол жерде анықтау – нысанды уақытында әрі сапалы аяқтауға ықпал ететін тәсіл. Ендігі негізгі міндет – қойылған талаптардың нақты орындалуын қамтамасыз ету. Әсіресе Қарлан көпірі секілді құны миллиардтаған ірі нысанда қоғамдық бақылау мен техникалық қадағалаудың маңызы зор. Мемлекет қаржысына салынып жатқан әрбір нысан ұзақ жыл қызмет етуі керек. Бұл жерде мердігердің де жауапкершілігі жоғары. Құрылыс аяқталғаннан кейін нысанның сапасына қатысты мәселе туындаса, оның салдары тек қаржылық шығынмен шектелмейді. Адамдардың қауіпсіздігіне әсер етеді. Сондықтан бүгінгі таңда құрылыс жұмыстарының сапасын қамтамасыз ету – ертеңгі шығынның алдын алудың ең тиімді жолы. Жалпы, Қазалыдағы екі көпір жобасын бір-бірінен бөлек қарауға болмайды. Бірі – Сырдария арқылы өтетін жаңа ірі көпір, екіншісі – ұзақ жылдар пайдаланылған, техникалық жағдайы талапқа сай келмеген ескі көпірдің орнына салынатын жаңа нысан. Екеуінің де ортақ мақсаты – ауданның көлік инфрақұрылымын жаңарту, тұрғындардың қауіпсіз әрі қолайлы қатынасын қамтамасыз ету. Бұл жұмыстар Қазалының елді мекендері арасындағы байланысты күшейтіп қана қоймай, ауданның экономикалық белсенділігіне де оң ықпал етуі мүмкін. Бүгінгі талап – көпірді салу емес, сапалы көпір салу. Уақытында аяқтау емес, белгіленген мерзімде барлық технологиялық талаптарды сақтай отырып пайдалануға беру. Сондықтан аудан басшысының сапаға, жобалық талаптарға және құрылыс мерзіміне қатысты тапсырмалары алдағы жұмыстардың басты бағдары болуы тиіс. Қазалы үшін көпір – екі жағалауды жалғайтын құрылыс қана емес, елді мекендерді жақындастыратын, адамдардың мүмкіндігін кеңейтетін, ауданның әлеуметтік-экономикалық дамуына жол ашатын маңызды инфрақұрылым. Қарлан көпірі іске қосылып, Қожабақы маңындағы жаңа көпір пайдалануға берілген жағдайда, ауданның жол қатынасында елеулі өзгеріс болуы күтіледі. Ең бастысы – бүгінгі құрылыс ертең халықтың қауіпсіздігі мен жайлылығына қызмет етуі керек. Сонда ғана миллиардтаған бюджет қаржысы нақты нәтижеге айналып, көпірлер Қазалының ұзақмерзімді дамуына қызмет ететін берік инфрақұрылымға айналады.

БӨЛІСУ