Ауылдың әлеуетін арттыру, тұрғындардың тұрақты табысын қалыптастыру және шағын кәсіпкерлікті дамыту – елді мекендердің әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығына тікелей әсер ететін маңызды бағыттардың бірі. Осы тұрғыдан алғанда, Қазалы ауданында жүзеге асырылып жатқан «Ауыл аманаты» жобасының нәтижелері ауыл тұрғындарына жеңілдетілген қаржы арқылы нақты мүмкіндік берудің тиімді тетігі қалыптасып келе жатқанын көрсетеді. Аудан әкімі Алмасбек Есмахановтың Әйтеке би кенті, Қарашеңгел және Арықбалық ауылдық округтеріне жұмыс сапары барысында жоба аясында жеңілдетілген несие алып, кәсібін бастаған және оны дамытып отырған бірқатар кәсіпкердің жұмысымен танысуы да осы бағыттағы жұмыстардың практикалық нәтижесін саралауға мүмкіндік берді. «Ауыл аманатының» негізгі ерекшелігі – ауыл тұрғындарына дайын жұмыс орнын ғана күтпей, өз кәсібін бастауға жағдай жасауында. Жеңілдетілген несие алған азамат өндірісін жолға қойып, өнім шығарып, қызмет көрсетіп қана қоймай, болашақта өз кәсібін кеңейту арқылы қосымша жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік алады. Осылайша мемлекеттік қолдау жеке кәсіпкердің табысын арттырумен қатар, ауылдағы экономикалық белсенділікті күшейтетін факторға айналады. Қазалы ауданындағы жобалардың бағыттарына қарасақ, оның ауыл экономикасының әртүрлі саласын қамтып отырғанын көруге болады. Аудан әкімі танысқан кәсіпкерлік нысандар арасында шұбат өндіру, тігін шеберханасы, дизайн орталығы, кондитерлік өнімдер шығару, темір бұйымдарын жасау секілді кәсіп түрлері бар. Бұл ауыл кәсіпкерлігінің тек мал шаруашылығымен немесе егіншілікпен шектелмейтінін көрсетеді. Керісінше, ауыл тұрғыны өз сұранысын дұрыс анықтап, қолындағы мүмкіндікті тиімді пайдалана білсе, қызмет көрсету мен өндірістің түрлі бағытында табысты кәсіп құруға болады. Мұндай әртараптандырудың ауыл экономикасы үшін маңызы зор. Бір ғана салаға тәуелді экономика сыртқы өзгерістерге осал келеді. Ал өндіріс, қызмет көрсету, ауыл шаруашылығы және шағын кәсіпкерліктің қатар дамуы елді мекеннің экономикалық тұрақтылығын арттырады. Қарашеңгел ауылдық округіндегі наубайхана – осының нақты мысалы. Жеке кәсіпкер Асел Қыдырбаева 2023 жылы «Ауыл аманаты» бағдарламасы арқылы 2,5 пайыздық жеңілдетілген несие алып, 5,3 миллион теңгеге нан өнімдерін шығаратын өндіріс орнын ашқан. Бүгінде кәсіпорында тәулігіне 60 дана нан, 100 дана пирожки және 100 дана тоқаш өндіріліп, ауыл тұрғындарының сұранысы қамтамасыз етіледі. Бір қарағанда бұл шағын өндіріс болып көрінгенімен, оның ауыл үшін әлеуметтік-экономикалық маңызы бар. Біріншіден, тұрғындар күнделікті тұтынатын өнімді алыстан іздемей, өз ауылынан сатып алады. Екіншіден, өнімді жергілікті жерде өндіру ақша айналымының ауыл ішінде қалуына ықпал етеді. Үшіншіден, өндіріс көлемін ұлғайту арқылы кәсіпкер болашақта жұмыс орындарын көбейтуге мүмкіндік алады. Яғни шағын наубайхана – ауыл экономикасының ішкі айналымын қалыптастыратын шағын, бірақ маңызды буын. Жобаның ауыл шаруашылығына қатысты бағыты да ерекше назар аударуға тұрарлық. Жанқожа батыр ауылындағы «Қарасақал-2026» шаруа қожалығы «Ауыл аманаты» арқылы 20 миллион теңге жеңілдетілген несие алып, оған 40 бас асыл тұқымды қазақтың ақбас сиырын сатып алған. Бұл жерде мемлекеттік қолдаудың ұзақ мерзімді экономикалық нәтижеге бағытталғанын көруге болады. Мал басын көбейту – бір күнде нәтиже беретін жұмыс емес. Ол жем-шөп базасын қалыптастыруды, малды күтіп-баптауды, ветеринариялық талаптарды сақтауды және өндірістік жоспарлауды қажет етеді. Алайда дұрыс ұйымдастырылған жағдайда мұндай жоба ауыл шаруашылығы өндірісінің көлемін ұлғайтып, тұрақты табыс көзіне айналады. Асыл тұқымды мал сатып алу арқылы шаруашылықтың өнімділігін арттыруға да мүмкіндік бар. Демек, жеңілдетілген несие тек қазіргі қажеттілікті жабатын қаржы емес, болашақтағы өндірістік әлеуетті қалыптастыратын инвестиция ретінде қарастырылуы тиіс. «Ауыл аманаты» жобасының тағы бір маңызды нәтижесі – жұмыс орындарын ашу. Ауылдағы жұмыссыздықты төмендетудің ең тиімді жолдарының бірі – жергілікті жерде кәсіпкерлік бастамаларды көбейту. Себебі бір кәсіпкердің кәсібі дамыған сайын оның жанында жұмыс істейтін адамдардың саны артады. Бұл өз кезегінде отбасылардың тұрақты табыс табуына, жастардың туған ауылынан кетпей еңбек етуіне мүмкіндік береді. Жастардың ауылда қалуы үшін тек әлеуметтік инфрақұрылым жеткіліксіз. Оларға экономикалық мүмкіндік те қажет. Егер жас маман немесе жас кәсіпкер өз ауылында тұрақты табыс таба алса, оның туған жерінде қалуға деген ынтасы да артады. Сондықтан кәсіпкерлікті қолдау – демографиялық және әлеуметтік саясатпен де тығыз байланысты. Қазалы ауданында «Ауыл аманаты» жобасының бірнеше жылдық нәтижесі бұл бағыттың ауқымын анық көрсетеді. 2023–2025 жылдары аудан бойынша 1 миллиард 581 миллион теңгеге 226 жоба қаржыландырылып, 270 жаңа жұмыс орны ашылған. Бұл – жобаның ауыл тұрғындары арасында нақты сұранысқа ие екенін білдіретін елеулі көрсеткіш. Ал 2026 жылы 88 жобаны іске асыруға 850 миллион теңге қаржы бағыттау жоспарланып отыр. Оның нәтижесінде 103 жаңа жұмыс орнын ашу көзделген. Егер жоспарланған жобалар толық жүзеге асса, бұл ауылдардағы кәсіпкерлік белсенділіктің одан әрі артуына ықпал етпек. Мұнда ең маңызды мәселе – бөлінген қаржының көлемі ғана емес, оның нәтижелілігі. Жобаға қатысқан кәсіпкерлердің кәсібін тұрақты жүргізуі, алған несиесін тиімді пайдалануы, өндіріс көлемін арттыруы және жаңа жұмыс орындарын ашуы негізгі көрсеткіш болуы тиіс. Мемлекеттік қолдау кәсіпкерге бастапқы мүмкіндік береді, ал сол мүмкіндікті тұрақты бизнеске айналдыру кәсіпкердің өзіне байланысты. Сондықтан жеңілдетілген несие алған азаматтарға тек қаржы беріп қана қоймай, бухгалтерлік есеп, маркетинг, сату, өндірісті жоспарлау, өнім сапасы және цифрлық технологияларды пайдалану бағытында кеңес беру де маңызды. Кәсіптің өміршеңдігі көбіне осы факторларға тәуелді. Сонымен қатар ауыл кәсіпкерлері үшін өнімді өткізу мәселесі де назардан тыс қалмауы керек. Өнім өндіру – бизнестің бір бөлігі ғана. Оны тұрақты нарыққа шығару, тұтынушы табу және бәсекеге қабілетті баға ұсыну да кәсіптің табыстылығын анықтайды. Осы себепті «Ауыл аманаты» жобасының келесі кезеңінде қаржыландырумен қатар, кәсіпкерлердің өнімін өткізуге, жергілікті сауда орындарымен байланыс орнатуына және өңірлік нарыққа шығуына жағдай жасау маңызды. Қазалының ауылдарында өндірілетін нан, кондитерлік өнімдер, қолөнер бұйымдары, мал шаруашылығы өнімдері мен басқа да тауарлар ішкі нарықта кеңінен танылса, ауыл кәсіпкерлігінің экономикалық қайтарымы арта түседі. Тағы бір маңызды мәселе – жобалардың жергілікті қажеттілікке бейімделуі. Әр ауылдың экономикалық ерекшелігі әртүрлі. Бір елді мекенде мал шаруашылығын дамытуға мүмкіндік мол болса, екінші ауылда қызмет көрсету немесе шағын өндіріс тиімді болуы мүмкін. Сондықтан кәсіпкерлік жобаларды іріктеу кезінде жергілікті сұраныс, шикізат базасы, еңбек ресурсы және нарық мүмкіндігі ескерілгені жөн. Бұл бөлінген қаржының қайтарымын арттырып, кәсіптің тоқтап қалу қаупін азайтады. «Ауыл аманатының» әлеуметтік маңызы да осында. Жоба ауыл тұрғынын мемлекеттің көмегін күтетін пассивті әлеуметтік топтан экономикалық белсенді азаматқа айналдыруға мүмкіндік береді. Өз кәсібін бастаған адам тек өзі үшін табыс таппайды. Ол салық төлейді, жұмыс орындарын ашады, жергілікті өнім шығарады, ауылдағы экономикалық айналымды арттырады. Осы тұрғыдан алғанда, кәсіпкерлікке берілген жеңілдетілген несие – әлеуметтік көмек емес, азаматтың өз мүмкіндігін жүзеге асыруына берілген экономикалық құрал. Аудан әкімінің кәсіпкерлермен тікелей кездесіп, олардың жұмысымен танысып, ұсыныс-пікірлерін тыңдауы да маңызды. Өйткені жергілікті жерде кәсіп жүргізіп отырған азаматтың нақты мәселесін кабинетте отырып анықтау қиын. Кәсіпкердің өндіріс барысын көру, оның қандай қиындыққа тап болып отырғанын тыңдау және сол мәселені тиісті сала басшыларына жеткізу – мемлекеттік қолдаудың тиімділігін арттырады. Сонымен қатар мұндай кездесулер кәсіпкерлерге билік тарапынан назар бар екенін сезіндіреді. Қазалыдағы тәжірибе ауыл кәсіпкерлігін дамытудың нақты мүмкіндігі бар екенін көрсетіп отыр. Ең бастысы – бұл мүмкіндікті ұзақ мерзімді нәтижеге айналдыру. 2023–2025 жылдары іске асқан 226 жоба мен 270 жұмыс орны – басталған жұмыстың нәтижесі болса, 2026 жылға жоспарланған 88 жоба мен 103 жұмыс орны – осы бағыттың жалғасы. Ендігі міндет – жаңа кәсіпкерлердің қатарын көбейту ғана емес, бұрын қаржыландырылған жобалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету. Кәсібін ашқан азаматтың бірнеше жылдан кейін де жұмысын жалғастырып, өндіріс көлемін арттырып, жаңа адамды жұмысқа алуы – жобаның шынайы тиімділігінің көрсеткіші. Жалпы, «Ауыл аманаты» Қазалыдағы ауыл тұрғындары үшін кәсіп бастауға, өндірісін дамытуға және тұрақты табыс көзін қалыптастыруға нақты мүмкіндік беріп отыр. Наубайхана ашып, күнделікті сұранысты қамтамасыз етіп отырған кәсіпкер де, асыл тұқымды мал алып, шаруашылығын кеңейтіп отырған шаруа да – бағдарламаның ауыл экономикасына әсерін көрсететін нақты мысал. Мұндай жобалар көбейген сайын ауылдың экономикалық белсенділігі артып, жаңа жұмыс орындары ашылып, халықтың тұрмыс сапасын жақсартуға мүмкіндік туады. Сондықтан «Ауыл аманатының» басты нәтижесі берілген несие көлемімен емес, сол қаржының ауылдағы нақты іске, тұрақты табысқа және жаңа жұмыс орындарына айналуымен өлшенуі тиіс. Ал Қазалы ауданындағы қазіргі көрсеткіштер бұл бағытта қалыптасқан мүмкіндіктің ауқымды екенін аңғартады. Ең бастысы – ауыл тұрғынына мүмкіндік беру ғана емес, сол мүмкіндікті тиімді пайдалануға жағдай жасау. Сонда «Ауыл аманаты» атауы нақты мазмұнға ие болып, ауылдың экономикалық дербестігін күшейтетін маңызды құралға айналады.

БӨЛІСУ