Ауылдық аумақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуы бүгінде тек ауыл шаруашылығы өнімін өндірумен шектелмейді. Өнімді өңдеу, оның қосылған құнын арттыру, жаңа нарықтарға шығу, шағын және орта бизнесті дамыту, тұрғындарды тұрақты жұмыспен қамту – ауыл экономикасының бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын негізгі бағыттардың біріне айналды. Осы тұрғыдан алғанда өңдеу өнеркәсібін дамыту мен ауыл тұрғындарының кәсіпкерлік бастамаларын қолдау өңірдің экономикалық әлеуетін арттыруда ерекше маңызға ие.
Бүгін облыс әкімі Мұрат Ергешбаевтың төрағалығымен өткен мәжілісте отандық тауар өндірушілерді қолдау және олардың өнімдерін ілгерілету бағытында атқарылған жұмыстар талқыланды. Мәжіліске аудан әкімі Алмасбек Есмаханов селекторлық режим арқылы қатысып, облыс басшысы жүктеген тапсырмаларға сәйкес аудан әкімдігінде аппарат мәжілісін өткізді.
Жиында ауданның өңдеу өнеркәсібі мен кәсіпкерлік саласындағы қазіргі жағдай сараланып, өндірісті дамыту, жергілікті өнімнің нарықтағы үлесін арттыру және кәсіпкерлік субъектілерінің тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз ету мәселелері қаралды.
Бүгінде ауданда өңдеу өнеркәсібі саласында 22 кәсіпорын тұрақты жұмыс істейді. Оның екеуі орта, ал 20-сы шағын кәсіпорын санатына жатады. Бұл кәсіпорындарда 700-ге жуық адам еңбек етеді. Өңдеу саласының дамуы аудан экономикасына серпін беріп қана қоймай, жергілікті тұрғындарды тұрақты жұмыспен қамтуға, жаңа кәсіпкерлік бастамалардың қалыптасуына және бюджетке түсетін кірістің артуына ықпал етеді.
Өңір экономикасы үшін шикізатты тек өндіру емес, оны терең өңдеп, дайын өнім ретінде нарыққа шығару маңызды. Өйткені өңделген өнімнің қосылған құны жоғары болады. Бұл кәсіпорындардың табысын арттырып, өндіріс көлемін кеңейтуге, жаңа технологияларды енгізуге және қосымша жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік береді.
Ауданда өндірілетін өнімдердің қатарында күріш, балық және қамыс өнімдері бар. Өңдеу өнеркәсібі мен қызмет көрсету саласында жұмыс істейтін 6 экспорттаушы кәсіпорын аталған өнімдерді шетел нарығына шығарып, ауданның экспорттық әлеуетін арттыруға үлес қосып келеді. Бұл – жергілікті өнімнің сыртқы нарықта сұранысқа ие екенін және аудан кәсіпорындарының халықаралық саудаға бейімделу мүмкіндігі бар екенін көрсетеді.
Экспорт көлемінің артуы өндіріс көлемін ұлғайтуға ғана емес, кәсіпорындардың сапа стандарттарын жетілдіруіне де ықпал етеді. Себебі сыртқы нарыққа шығу үшін өнімнің сапасы, қауіпсіздігі, қаптамасы және халықаралық талаптарға сәйкестігі маңызды. Сондықтан жергілікті кәсіпорындарды қолдау тек қаржылай көмекпен шектелмей, өнімді сертификаттау, маркетинг, логистика және жаңа нарықтарға шығу бағытындағы сүйемелдеу жұмыстарымен қатар жүргізілуі қажет.
Сауда инфрақұрылымын дамыту да жергілікті тауар өндірушілерді қолдаудың маңызды бөлігі. 2025 жылы ауданда жалпы құны 2,9 миллиард теңгені құрайтын заманауи форматтағы 30 сауда нысаны пайдалануға берілді. Жаңа сауда орындарының ашылуы тұрғындарға сапалы әрі қолжетімді қызмет көрсетуге, кәсіпкерлердің өнімдерін өткізу мүмкіндігін кеңейтуге және ауданның сауда инфрақұрылымын жаңғыртуға ықпал етеді.
Сонымен қатар Әйтеке би кентіндегі 17 сауда үйі мен шағын маркетте «Қазақстанда жасалған» арнайы сауда бұрыштары ұйымдастырылған. Бұл бастама отандық өнімді тұтынушыға танытып, жергілікті тауарлардың сауда сөрелеріндегі қолжетімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Дегенмен отандық өнімді қолдау тек арнайы сауда бұрыштарын ашумен шектелмеуі тиіс. Өнімнің сапасы, бағасы, сыртқы қаптамасы және тұтынушы сұранысына сәйкестігі де маңызды. Бүгінгі сатып алушы отандық өнімді тек жергілікті жерде өндірілгені үшін емес, сапасы мен бағасының бәсекеге қабілеттілігіне қарай таңдайды. Сондықтан кәсіпорындар заманауи маркетинг тәсілдерін енгізіп, өнім түрлерін көбейтуге және тұтынушылардың сұранысын тұрақты зерттеуге басымдық беруі қажет.
Мәжілісте аудан әкімі тиісті сала басшылары мен кент, қала және ауылдық округ әкімдеріне кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау тетіктерін тиімді пайдалану жөнінде нақты тапсырмалар берді. Атап айтқанда, жеңілдетілген несие мен қайтарымсыз гранттардың қолжетімділігін арттыру, жаңа кәсіпкерлік субъектілерін тіркеу, олардың тұрақты жұмыс істеуіне жағдай жасау және жабылған кәсіпкерлік нысандарының себептерін зерделеу міндеттелді.
Кәсіпкерлік субъектілерінің санын арттырумен қатар, олардың ұзақ мерзімді әрі тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз ету де маңызды. Себебі тіркелген кәсіпкерлік нысанының нақты жұмыс істеп, табыс тауып, жаңа жұмыс орындарын ашуы – мемлекеттік қолдаудың тиімділігін айқындайтын басты көрсеткіштердің бірі. Осыған байланысты жабылған кәсіпкерлік субъектілерінің себептерін талдау, кәсіпкерлердің қандай қиындықтарға тап болатынын анықтау және тиісті қолдау тетіктерін ұсыну өзекті.
Күн тәртібіндегі екінші мәселе – «Ауыл аманаты» жобасының жүзеге асырылу барысы. Жоба ауыл тұрғындарының кәсіпкерлік бастамаларын қолдауға, табысын арттыруға, өндіріс көлемін ұлғайтуға, жаңа жұмыс орындарын ашуға және ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу мен кооперацияны дамытуға бағытталған.
Ауыл тұрғындары үшін кәсіпкерлікке қол жеткізудің негізгі кедергілерінің бірі – бастапқы капиталдың тапшылығы. Осы тұрғыдан алғанда жеңілдетілген несие беру тетігі азаматтарға өз кәсібін бастауға немесе қолданыстағы шаруашылығын кеңейтуге мүмкіндік береді. Жобаның тиімділігі тек қаржы көлемімен емес, қолдау алған бастамалардың тұрақтылығымен, табыстылығымен және жаңа жұмыс орындарының ашылуымен бағалануы тиіс.
2025 жылы облыс бойынша «Ауыл аманаты» жобасын іске асыруға жалпы 5,5 миллиард теңге бөлінген. Оның ішінде ауданға 67 жобаны қаржыландыру үшін 834,2 миллион теңге қарастырылған.
Бүгінде аудан бойынша жалпы құны 850,5 миллион теңгені құрайтын 112 жоба мақұлданған. Оның ішінде жалпы сомасы 766 миллион теңгеге 104 жоба толық қаржыландырылды. Ал құны 84,5 миллион теңгені құрайтын 8 жобаны қаржыландыру ағымдағы жылдың тамыз айында жүзеге асырылмақ.
Бұл көрсеткіш ауыл тұрғындарының кәсіпкерлікке деген қызығушылығы артып келе жатқанын байқатады. Жобалар санының жоспарланған көлемнен жоғары болуы мемлекеттік қолдау құралдарына сұраныстың бар екенін көрсетеді. Ендігі міндет – қаржыландырылған жобалардың сапалы іске асырылуын қамтамасыз етіп, олардың тұрақты табыс көзіне айналуына жағдай жасау.
«Ауыл аманаты» жобасының негізгі артықшылығы – ауыл тұрғындарының жергілікті мүмкіндіктерін тиімді пайдалануға жол ашуы. Әрбір ауылдың табиғи, шаруашылық және экономикалық ерекшелігі бар. Бір елді мекенде мал шаруашылығы тиімді болса, енді бір жерде егіншілік, өнім өңдеу немесе қызмет көрсету саласы басым болуы мүмкін. Сондықтан жобаларды қаржыландыру кезінде жергілікті сұраныс пен нарық мүмкіндігін ескеру маңызды.
Жоба аясында жеке кәсіпкерлікті қолдаумен қатар, кооперацияны дамытуға да басымдық берілуі қажет. Бірнеше шағын шаруашылықтың күш біріктіруі өндіріс көлемін арттыруға, техниканы тиімді пайдалануға, өнімді өңдеуге және оны ірі нарықтарға шығаруға мүмкіндік береді. Бұл ауыл тұрғындарының табысын көбейтіп, шағын шаруашылықтардың бәсекеге қабілеттілігін күшейтеді.
Мәжілісте аудан әкімі жауапты сала басшылары мен ауылдық округ әкімдеріне мемлекеттік қолдау құралдарын тиімді пайдалану арқылы тұрғындардың кәсіпкерлік белсенділігін арттыру жөнінде нақты міндеттер жүктеді. Бұл ретте жергілікті әкімдіктердің міндеті тек мемлекеттік бағдарламалар туралы ақпарат тарату емес, тұрғындарға жобаны таңдаудан бастап, құжат рәсімдеу, қаржы алу және кәсіпті жүргізу кезеңдеріне дейін жан-жақты қолдау көрсету болуы тиіс.
Мәжілісте ауданның санитарлық тазалығы мен абаттандыру жұмыстары да сараланды. Елді мекендердің тазалығы мен көркейтілуі тұрғындардың өмір сүру сапасына ғана емес, ауданның инвестициялық және туристік тартымдылығына да әсер етеді. Сондықтан анықталған кемшіліктерді қысқа мерзімде жою және атқарылған жұмыстар бойынша фотоесеп ұсыну тапсырылды.
Жиынды қорытындылаған аудан әкімі облыс басшысы берген тапсырмалардың сапалы әрі белгіленген мерзімде орындалуын жауапты сала басшылары мен кент, қала және ауылдық округ әкімдеріне қатаң тапсырды.
Өңдеу өнеркәсібін дамыту, жергілікті өнімді қолдау және ауыл тұрғындарының кәсіпкерлік бастамаларын ынталандыру – аудан экономикасының тұрақты дамуына негіз болатын өзара сабақтас бағыттар. Өндіріс көлемі артып, жергілікті өнімнің өткізу нарығы кеңейсе, ал «Ауыл аманаты» арқылы жаңа кәсіпкерлер мен тұрақты жұмыс орындары көбейсе, ауыл экономикасының әлеуеті де күшейе түседі.
Ең бастысы, мемлекеттік қолдау нақты нәтижеге айналуы қажет. Ол жаңа кәсіпорындардың ашылуымен, тұрақты жұмыс орындарының құрылуымен, ауыл тұрғындарының табысының артуымен және жергілікті өнімнің ішкі әрі сыртқы нарықтағы үлесінің көбеюімен өлшенуі тиіс.