Заңнаманың өзгеруі – қоғам өміріндегі қалыпты процесс. Өйткені уақыт талабына сай мемлекеттік басқару жүйесі де, азаматтардың құқықтары мен міндеттерін реттейтін құқықтық тетіктер де жетілдіріліп отырады. Әсіресе Конституциялық реформалардан кейін заңнамалық актілерге енгізілген өзгерістерді тек қабылданған жаңа нормалар ретінде емес, олардың мемлекеттік қызметке, қоғамдық қатынастарға және азаматтардың құқықтық санасына әсері тұрғысынан түсіндіру маңызды. Осы бағытта аудан әкімі аппаратының қызметкерлеріне Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне енгізілген өзгерістер мен толықтыруларды түсіндіруге арналған семинар өтті. Жиын аудан әкімі аппаратының басшысы Димаш Байдушевтің төрағалығымен ұйымдастырылып, оның басты мақсаты – Конституциялық реформаларға сәйкес сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамадағы жаңалықтарды түсіндіру, жаңа талаптарды мемлекеттік қызмет барысында тиімді қолдануға ықпал ету және қоғамда сыбайлас жемқорлыққа төзбеушілік мәдениетін орнықтыру болды. Мұндай түсіндіру жұмыстарының қажеттілігі заңнаманың жиі жаңаруымен ғана емес, қабылданған нормалардың іс жүзінде дұрыс орындалуымен байланысты. Заң талаптарын білу – міндет болса, оны дұрыс түсіну және күнделікті қызметте басшылыққа алу – кәсіби жауапкершіліктің көрсеткіші. Семинар барысында екі негізгі мәселе қаралды. Алғашқысы – Конституциялық реформаларға сәйкес сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамаға енгізілген өзгерістер. Сыбайлас жемқорлықпен күрес тек құқық қорғау органдарының міндеті деген түсінік бүгінде өзектілігін жоғалтты. Оның алдын алу мемлекеттік аппараттың барлық буынында ашықтықты, есептілікті және заң талаптарын қатаң сақтауды қажет етеді. Сондықтан сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманың жаңаруы мемлекеттік қызметшілердің жауапкершілігін арттырумен қатар, басқару жүйесінде адалдық пен ашықтық қағидаттарын орнықтыруға бағытталуы тиіс. Конституциялық реформалардың маңызды бағыты да осында – құқықтық мемлекеттің негіздерін нығайтып, мемлекеттік институттардың тиімділігі мен ашықтығын арттыру, азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау тетіктерін жетілдіру. Бұл өзгерістердің нақты нәтижесі заң мәтінінде ғана емес, мемлекеттік қызмет көрсету сапасынан, шешім қабылдау үдерістерінің ашықтығынан және азаматтардың билік институттарына деген сенімінен көрінуі керек. Семинарда қаралған екінші мәселе – жаңадан қабылданған Конституцияға сәйкес заңдардағы негізгі өзгерістер және заң талаптарын сақтаудың маңызы. Конституция – мемлекеттің құқықтық негізін айқындайтын басты құжат. Сондықтан оның нормалары мен одан туындайтын заңнамалық өзгерістерді түсіндіру мемлекеттік қызметшілер үшін ерекше маңызды. Қолданыстағы заңнаманы жетілдірудің негізгі мақсаты – құқықтық, демократиялық және әлеуметтік мемлекет қағидаттарын одан әрі нығайту, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау тетіктерін күшейту және заң үстемдігін қамтамасыз ету. Бұл жерде заң үстемдігі ұғымын тек құқық бұзған адамды жауапкершілікке тартумен шектеуге болмайды. Заң үстемдігі – мемлекеттік органның да, лауазымды тұлғаның да, қарапайым азаматтың да заң алдында бірдей жауапты болуы. Демек, мемлекеттік қызметші үшін заң талаптарын сақтау – формалды міндет емес, қоғам алдындағы сенім мен жауапкершіліктің негізгі өлшемі. Сыбайлас жемқорлыққа төзбеушілік мәдениетін қалыптастыру да дәл осы түсініктен басталады. Парақорлық немесе қызметтік өкілеттікті теріс пайдалану сияқты заң бұзушылықтардың алдын алу үшін тек жазалау шараларын күшейту жеткіліксіз. Мемлекеттік қызметте адалдық, әділдік, ашықтық және мүдделер қақтығысына жол бермеу қағидаттары күнделікті жұмыс мәдениетіне айналуы қажет. Ал мұндай мәдениет бір күнде қалыптаспайды. Ол тұрақты түсіндіру, құқықтық сауаттылықты арттыру және әр қызметкердің жеке жауапкершілігі арқылы орнығады. Осы тұрғыдан алғанда семинардың тағы бір маңызы – қызметкерлердің заңнамадағы өзгерістерді талқылап, өздерін толғандырған мәселелер бойынша сұрақ қоюына мүмкіндік берілуі. Құқықтық нормаларды тек тыңдап қана қоймай, олардың практикалық қолданысын түсіну мемлекеттік қызметтің сапасына тікелей әсер етеді. Себебі заңды дұрыс түсінбеу немесе оның жаңа талаптарын уақытында ескермеу азаматтардың құқықтары мен мүдделеріне кері әсер етуі мүмкін. Сондықтан мұндай семинарлар тек ақпараттық шара ретінде емес, мемлекеттік аппараттың құқықтық сауаттылығын арттыратын кәсіби оқыту алаңы ретінде қарастырылуы тиіс. Бүгінде қоғамның мемлекеттік органдарға қоятын талабы да өзгеріп келеді. Азаматтар мемлекеттік қызметтің ашық, әділ әрі заңға негізделген болуын күтеді. Бұл талапты қамтамасыз ету үшін әрбір мемлекеттік қызметші өз саласындағы заңнаманы жетік білуімен қатар, құқықтық нормалардың мәнін терең түсінуі қажет. Өйткені заңдағы кез келген өзгеріс түптеп келгенде азамат пен мемлекет арасындағы қарым-қатынасқа әсер етеді. Сондықтан заңнамалық реформалардың табысты жүзеге асуы тек жаңа нормалардың қабылдануына емес, оларды орындау сапасына байланысты. Ал орындау сапасының негізінде құқықтық мәдениет пен жауапкершілік тұр. Семинар барысында айтылған мәселелердің өзегі де осында. Заңды білу, талапты сақтау, сыбайлас жемқорлыққа жол бермеу және азаматтардың құқықтарын қорғау – мемлекеттік қызметтің ажырамас қағидаттары. Бұл талаптар қалыптасқан сайын мемлекеттік басқару жүйесінің ашықтығы мен тиімділігі де арта түседі. Демек, заңнамадағы өзгерістерді түсіндіру – жай ғана ақпарат жеткізу емес, құқықтық мәдениетті жаңғыртуға бағытталған жұмыс. Ал құқықтық мәдениеті жоғары, заң талаптарын құрметтейтін және сыбайлас жемқорлыққа төзбеушілік ұстанымын берік қалыптастырған мемлекеттік аппарат – әділетті әрі тұрақты қоғамның маңызды тірегі.
