Қызылорда облысында цифрландыру саласын бір орталыққа шоғырландыратын ірі кешен салу мәселесі талқыланды. Жаңа нысан өңірдегі IT жобаларды, жасанды интеллект бағытындағы бастамаларды, стартаптарды және цифрлық қызметтерді бір кеңістікке біріктіруді көздейді. Жобаның жүзеге асуы Сыр өңірінің цифрлық инфрақұрылымын күшейтіп қана қоймай, инновациялық экономиканың дамуына жаңа серпін беруі мүмкін.
Облыс әкімі Мұрат Ергешбаев Дүниежүзілік банктің Қазақстандағы және Түрікменстандағы тұрақты өкілі Андрей Михневті қабылдап, цифрландыру саласындағы ынтымақтастық мәселелерін талқылады. Кездесуде өңірде цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектіні дамытуға бағытталған бастамалар, сондай-ақ жаңа цифрлық орталықтың жобасы сөз болды.
Мемлекет басшысының 2026 жылды «Цифрландыру және жасанды интеллект жылы» деп жариялауы бұл бағыттағы жұмыстарды жаңа деңгейге көтеруге негіз болды. Бүгінде цифрландыру тек ақпараттық технологиялар саласының ғана мәселесі емес. Ол мемлекеттік басқарудан бастап білім беру, денсаулық сақтау, ауыл шаруашылығы, көлік, қауіпсіздік және кәсіпкерлікке дейінгі барлық саланың даму тетігіне айналып келеді.
Осы тұрғыдан алғанда, Қызылорда облысында цифрлық экожүйені қалыптастыруға бағытталған жұмыстардың маңызы зор. Өңірде IT саласына қатысты бірқатар ұйым мен жоба жұмыс істеп тұрғанымен, олардың әртүрлі мекемелерде орналасуы ортақ инфрақұрылым қалыптастыруға белгілі бір деңгейде кедергі келтіреді. Мәселен, өңірлік «Қызылорда хаб» Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің базасында орналасса, IT паркінің стартаптары мен резиденттері облыстық жастар ресурстық орталығында жұмыс істейді. Ал «109» және «112» қызметтері облыстық медициналық жедел жәрдем ғимаратында орналасқан.
Бұл жүйелердің әрқайсысы өз бағытында жұмыс атқарғанымен, оларды бір орталыққа шоғырландыру өзара байланысты күшейтіп, жобаларды тиімді үйлестіруге мүмкіндік береді. Сондықтан жалпы көлемі 5–10 мың шаршы метр болатын жаңа ғимарат салу ұсынылып отыр. Мұнда өңірдегі цифрландыру саласының негізгі бағыттарын біріктіру көзделген.
Облыс әкімі Мұрат Ергешбаев жаңа орталықтың өңірдің цифрлық әлеуетін арттырудағы маңызын атап өтті.
«Мемлекет басшысы 2026 жылды «Цифрландыру және жасанды интеллект жылы» деп жариялады. Осыған орай саланы дамытуда бірқатар бастама қолға алынды. Қазіргі уақытта цифрландыру бағытындағы нысандар өңірдің әр жерінде орналасқан. Сонымен қатар Үкімет басшысының тапсырмасына сәйкес Tumo инновациялық және «Tomorrow school» жасанды интеллект мектептерін ашу қажеттілігі туындап отыр. Осы орайда барлық цифрландыру салаларын орталықтандыратын жаңа ғимараттың құрылысын бастау ұсынылды», – деді облыс әкімі.
Жобаның концепциясын қазіргі уақытта «BI Group» компаниясы әзірлеуде. Қала әкімдігі құрылысқа қажетті жер учаскесін бөлу мәселесін қарастырып жатыр. Ал нысан құрылысына шамамен 10 миллиард теңге инвестиция тарту жоспарланған.
Бұл – көлемі жағынан ғана емес, мазмұны жағынан да маңызды жоба. Егер жаңа орталықта IT мамандарын даярлау, жасанды интеллект жобаларын дамыту, стартаптарды қолдау, цифрлық шешімдерді сынақтан өткізу және мемлекеттік қызметтерді жетілдіру бағыттары бір арнаға тоғысса, өңірде толыққанды инновациялық орта қалыптасуы мүмкін.
Жаңа кешеннің құрамында жастарға арналған технологиялық білім беру алаңдарының ашылуы да ерекше мәнге ие. Tumo инновациялық мектебі балалар мен жасөспірімдердің шығармашылық және технологиялық қабілетін дамытуға бағытталса, «Tomorrow school» жасанды интеллект мектебі болашақ мамандарды жаңа технологияларға бейімдеуге мүмкіндік береді. Мұндай білім беру алаңдары өңір жастарының заманауи дағдыларды ерте меңгеруіне жол ашуы ықтимал.
Қызылорда облысында жасанды интеллект саласын дамыту бағытында алғашқы нәтижелер де бар. Қорқыт ата атындағы Қызылорда университеті Сеул ұлттық ғылым және технология университетімен бірлесіп, еліміздегі алғашқы Жасанды интеллект институтын іске қосты. Қазіргі уақытта институтта 240 студент білім алуда.
Бұл – өңірдің цифрлық кадр даярлаудағы әлеуетін көрсететін маңызды көрсеткіш. Жасанды интеллект институты тек маман даярлайтын білім ордасы ретінде емес, ғылыми зерттеулер мен технологиялық жобалардың орталығына айналуы мүмкін. Ал жаңа цифрлық кешен университеттегі ғылыми ізденістерді нақты өндірістік және әлеуметтік жобалармен байланыстыруға мүмкіндік береді.
Соңғы үш жылда «Қызылорда хаб» оқыту орталығының базасында 48 стартап жоба жүзеге асырылып, 20 жаңа жұмыс орны ашылған. Бұл көрсеткіш өңірде технологиялық кәсіпкерлікке қызығушылықтың қалыптасып келе жатқанын аңғартады. Дегенмен стартаптардың саны ғана емес, олардың тұрақты жұмыс істеуі, нарыққа шығуы және инвестиция тартуы да маңызды.
Осы ретте жаңа орталықтың басты міндеттерінің бірі – идеяны нақты өнімге айналдыратын орта қалыптастыру болуы тиіс. Жас мамандар мен кәсіпкерлерге кеңсе, техникалық база және оқыту мүмкіндігімен қатар, тәлімгерлік, қаржыландыру және нарыққа шығу бағытында қолдау қажет. Сонда цифрлық орталық тек ғимарат ретінде емес, жаңа жобалар мен технологиялық кәсіпорындарды қалыптастыратын экожүйеге айналады.
Бүгінде облыс бойынша 23 ақпараттық жүйе жұмыс істейді. Оның төртеуі «Электрондық үкіметтің» архитектуралық порталында орналастырылған және ақпараттық қауіпсіздік талаптарына сәйкес келеді. Бұл өңірде мемлекеттік басқару саласына цифрлық шешімдерді енгізу жұмыстарының жүргізіліп жатқанын көрсетеді.
Дегенмен цифрландырудың тиімділігі жүйелер саны арқылы ғана өлшенбейді. Ең бастысы – олардың тұрғындарға қолайлылығы, мемлекеттік қызметтердің жылдамдығы, ақпараттың ашықтығы және нақты мәселелерді шешудегі нәтижесі. Сондықтан жаңа орталықта әзірленетін технологиялар халықтың күнделікті өміріне пайдалы болуы қажет.
Мәселен, жасанды интеллект арқылы коммуналдық мәселелерді жедел анықтау, көлік қозғалысын реттеу, ауыл шаруашылығындағы өнімділікті болжау, су ресурстарын тиімді басқару, төтенше жағдайлардың алдын алу және мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыру бағытында жобалар әзірлеуге болады. Әсіресе су тапшылығы мен экологиялық мәселелер өзекті саналатын Сыр өңірі үшін цифрлық технологиялардың мүмкіндігі мол.
Кездесуде Дүниежүзілік банктің жобаға қатысу мүмкіндігі де талқыланды. Халықаралық ұйымның тәжірибесі мен сараптамалық қолдауы жобаның мазмұнын жетілдіруге, тиімді басқару моделін қалыптастыруға және халықаралық талаптарға сай цифрлық инфрақұрылым құруға ықпал етуі мүмкін.
Жоспарланған 10 миллиард теңгенің инвестициясы тек құрылысқа жұмсалатын қаражат ретінде емес, өңірдің адами капиталына, технологиялық әлеуетіне және болашақ экономикасына салынған инвестиция ретінде қарастырылуы тиіс. Өйткені цифрлық орталықтың нақты тиімділігі ғимараттың көлемімен емес, онда қанша маман даярланатыны, қанша стартаптың іске қосылатыны, қанша жаңа жұмыс орны ашылатыны және қанша технологиялық шешімнің өңір өміріне енгізілетінімен өлшенеді.
Қызылордада цифрландыру саласын бір орталыққа шоғырландыру идеясы өңірдің инновациялық даму бағытын айқындайтын маңызды бастама болмақ. Егер жоба сапалы жүзеге асса, жаңа орталық IT мамандарын даярлайтын, жасанды интеллект жобаларын дамытатын, стартаптарға қолдау көрсететін және мемлекеттік басқарудағы цифрлық шешімдерді жетілдіретін ірі технологиялық алаңға айналуы мүмкін.
Цифрлық дәуірде өңірдің бәсекеге қабілеттілігі табиғи ресурстарымен немесе өндірістік әлеуетімен ғана емес, технологияны игеру деңгейімен де анықталады. Сондықтан Қызылордада салынуы жоспарланған жаңа орталық – бүгінгі қажеттілікке жауап беретін жоба ғана емес, өңірдің ертеңгі даму мүмкіндігіне бағытталған стратегиялық бастама.