Цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы адам өмірін жеңілдеткенімен, интернет кеңістігіндегі қылмыс түрлерінің де көбеюіне жол ашты. Бүгінде интернет алаяқтық – қоғам үшін өзекті мәселелердің біріне айналып отыр. Әсіресе азаматтардың жеке деректері мен банк карталарындағы қаражатты заңсыз иемдену фактілері жиілеп, тұрғындардың қаржылық қауіпсіздігіне айтарлықтай қауіп төндіруде. Осыған байланысты құқық қорғау органдары тарапынан тұрғындардың құқықтық сауаттылығын арттыруға және киберқауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған жұмыстар жүйелі түрде жүргізілуде.
Осы мақсатта «Заң мен тәртіп» идеологиясын ілгерілету аясында Қызылорда облысы Полиция департаментінің қызметкерлері өңірге танымал блогер Ерсұлтан Байжановпен бірлесіп, интернет алаяқтықтың алдын алу және киберқауіпсіздік мәселелеріне арналған ақпараттық-түсіндіру акциясын ұйымдастырды.
Іс-шараның басты мақсаты – тұрғындарға интернет алаяқтарының әрекет ету тәсілдерін түсіндіру, цифрлық қауіпсіздік бойынша қарапайым әрі тиімді кеңестер беру және азаматтарды сақтық шараларын қатаң ұстануға шақыру болды.
Акция барысында полиция қызметкерлері мен блогер адам көп шоғырланған орындарда тұрғындармен жүздесіп, арнайы дайындалған ақпараттық парақшаларды таратты. Кездесу барысында соңғы уақытта кең таралған алаяқтық схемалары кеңінен түсіндірілді. Атап айтқанда, өзін банк қызметкері, құқық қорғау органы немесе мемлекеттік мекеме өкілі ретінде таныстырып хабарласатын алаяқтар, әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы жалған сілтемелер жіберу, арзан бағадағы тауарлар мен жалған инвестициялық жобаларды ұсыну, несие рәсімдеуге итермелеу секілді әдістердің қауіптілігі жан-жақты айтылды.
Мамандар тұрғындарға жеке мәліметтерді, SMS арқылы келетін бір реттік кодтарды, банк картасының нөмірі мен құпия сөздерін ешкімге бермеу қажеттігін ескертті. Сондай-ақ белгісіз адамдар жіберген сілтемелерге өтпеу, күмәнді қосымшаларды жүктемеу және әлеуметтік желілердегі жалған жарнамаларға сенбеу керектігі түсіндірілді.
Түсіндіру жұмыстарының әсерін арттыру мақсатында арнайы бейнеролик әзірленіп, онда интернет алаяқтарының түрлі айла-тәсілдері көрініс тапты. Бейнематериалда азаматтарға күмәнді қоңыраулар кезінде қандай әрекет жасау қажеттігі, қаржылық қауіпсіздікті қалай сақтау керектігі және алаяқтықтың құрбаны болмас үшін қандай ережелерді есте ұстау қажет екені нақты мысалдар арқылы көрсетілді.
Кездесу барысында соңғы уақытта жиі айтылып жүрген «дроппер» ұғымына ерекше назар аударылды. Полиция қызметкерлерінің айтуынша, көптеген азаматтар өздерінің заңсыз әрекетке қатысып жатқанын түсінбей, интернет алаяқтарының құралына айналып жатады.
Дроппер – өзінің банк картасын немесе банктік есепшотын үшінші тұлғалардың пайдалануына беретін немесе олардың тапсырмасымен ақша аударымдарын жүзеге асыратын адам. Алаяқтар жәбірленушілерден заңсыз жолмен алынған қаражатты дәл осындай адамдардың есепшоттары арқылы өткізіп, ақшаның ізін жасыруға тырысады. Кейбір азаматтар мұндай қызметке оңай табыс табу мақсатында келіссе, енді бірі оның қылмыстық әрекет екенін білмей қалып жатады. Дегенмен заң алдында жауапкершілік мұндай жағдайда да сақталады.
Осыған байланысты құқық қорғау органдары тұрғындарды өздерінің банк карталарын, есепшоттарын немесе электрондық әмияндарын бөгде адамдарға пайдалануға бермеуге шақырды. Кез келген күмәнді қаржылық операциядан бас тартып, заңсыз ақша аударымдарына қатысудың ауыр құқықтық салдары болатыны ескертілді.
Қызылорда облысы Полиция департаментінің мәліметінше, интернет алаяқтарына көмектесетін дропперлердің жауапкершілігін күшейту мақсатында Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне тиісті өзгерістер енгізілген. Енді мұндай заңсыз әрекеттерге қатысқан тұлғаларға 160 айлық есептік көрсеткішке дейін айыппұл салу немесе жеті жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған. Бұл – интернет қылмысына қарсы күресті күшейтуге бағытталған маңызды құқықтық тетік.
Мамандардың айтуынша, интернет алаяқтарының құрбаны болмаудың ең тиімді жолы – ақпараттық сауаттылықты арттыру және сақтық шараларын қатаң сақтау. Белгісіз нөмірлерден түскен қоңырауларға сын көзбен қарап, қаржылық операцияларды асығыс жасамау, ресми ақпарат көздеріне ғана сену және күмән туындаған жағдайда банкке немесе құқық қорғау органдарына бірден хабарласу – әр азамат ұстануға тиіс қарапайым ережелер.
«Заң мен тәртіп» қағидасы қоғамдағы құқықтық мәдениетті нығайтып қана қоймай, әр азаматтың жеке және қаржылық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған. Сондықтан интернеттегі қауіпсіздік – тек құқық қорғау органдарының міндеті емес, әрбір азаматтың жауапкершілігі. Цифрлық кеңістіктегі сақтық, құқықтық сауаттылық және заң талаптарын сақтау ғана интернет алаяқтарының құрбаны болудың алдын алуға мүмкіндік береді.