Қызылорда облысының әлеуметтік-экономикалық дамуында соңғы кезеңде қалыптасқан оң үрдіс 2026 жылдың алғашқы жартыжылдығының қорытындысынан да айқын көрінді. Өңір экономикасының негізгі салаларында өсім сақталып, өндіріс, инвестиция, құрылыс, ауыл шаруашылығы, сауда, көлік және байланыс бағыттарында оң динамика қалыптасты. Бұл көрсеткіштерді бір ғана статистикалық нәтиже ретінде емес, аймақта жүргізіліп жатқан экономиканы әртараптандыру, жаңа өндірістерді іске қосу және инфрақұрылымды дамыту жұмыстарының нақты көрінісі ретінде бағалауға болады. Өңірлік коммуникациялар қызметінің ақпарат алаңында өткен баспасөз конференциясында Қызылорда облысының экономика және қаржы басқармасының басшысы Мырзабек Сәкен Салхадинұлы жылдың алғашқы алты айындағы негізгі экономикалық көрсеткіштерге тоқталып, жетекші салалардың барлығында өсім бар екенін атап өтті. Алты айдың қорытындысы бойынша өнеркәсіп өндірісі 2,4 пайызға өскен. Өнеркәсіптің жалпы өсімі салыстырмалы түрде қалыпты болғанымен, оның ішкі құрылымындағы өзгеріс назар аудартады. Атап айтқанда, өңдеу өнеркәсібіндегі өсім 13,8 пайызды құрады. Бұл өңір экономикасы үшін маңызды көрсеткіш. Себебі өңдеу өнеркәсібінің дамуы шикізатты ғана өндіруге емес, оны өңдеп, қосымша құны жоғары өнім шығаруға мүмкіндік береді. Мұндай өндірістердің көбеюі өңір экономикасының тұрақтылығын арттырып, сыртқы нарықтағы өзгерістерге тәуелділікті төмендетуге ықпал етеді. Сондықтан алдағы кезеңде өнеркәсіп өндірісінің жалпы көлемімен қатар, оның ішінде өңдеу секторындағы өсімнің сақталуы ерекше маңызды. Бұл бағытта жаңа инвестициялық жобалардың іске қосылуы негізгі қозғаушы күштердің бірі болмақ. Экономикалық өсімнің тағы бір маңызды көрсеткіші – инвестиция көлемі. Жыл басынан бері негізгі капиталға салынған инвестициялар 7,1 пайызға артқан. Ал жеке инвестициялар көлемінің 20,6 пайызға өсуі өңірдің кәсіпкерлік орта үшін тартымдылығы артып келе жатқанын аңғартады. Мемлекеттік инвестициялармен қатар жеке капиталдың белсенді тартылуы экономиканың ұзақ мерзімді тұрақтылығы үшін маңызды. Өйткені жеке инвестиция – кәсіпкердің өз қаржысын өндіріс пен жобаға салуы, яғни оның сол жобаның болашағына сенім білдіруінің бір көрінісі. Жеке инвестициялардың өсуі өңірде жаңа кәсіпорындар ашуға, қолданыстағы өндірістерді кеңейтуге және жаңа технологияларды енгізуге мүмкіндік береді. Инвестиция мен өндірістің қатар өсуі бюджет кірістеріне де оң әсер етуі мүмкін. Жаңа кәсіпорын іске қосылып, өнім көлемі артқан сайын салық түсімдерінің өсуіне, жұмыс орындарының көбеюіне және халық табысының артуына жағдай жасалады. Сондықтан бүгін тартылған инвестицияның экономикалық қайтарымы тек бір жылдық көрсеткішпен өлшенбейді. Оның нәтижесі бірнеше жыл ішінде өндіріс көлемі, жұмыспен қамту және бюджет түсімдері арқылы көрінеді. Биыл облыста 21 ірі инвестициялық жобаны іске қосу жоспарланып отырғаны осы тұрғыдан ерекше мәнге ие. Бұл жобалардың әрқайсысы өңірдің өндірістік базасын кеңейтіп қана қоймай, жаңа жұмыс орындарын қалыптастыруға, кәсіпкерлік белсенділікті арттыруға және жергілікті бюджеттердің кіріс базасын нығайтуға мүмкіндік береді. Жобалардың нақты іске қосылуы мен өндірістік қуатына шығуы облыстың экономикалық өсімін келесі кезеңде де сақтаудың маңызды факторына айналмақ. Экономикадағы өсім құрылыс саласынан да анық байқалады. Алты айда құрылыс жұмыстарының көлемі 31,3 пайызға артқан. Бұл – негізгі көрсеткіштердің ішіндегі ең жоғары өсімдердің бірі. Құрылыс көлемінің өсуі бір жағынан әлеуметтік және тұрғын үй нысандарының көптеп салынып жатқанын көрсетсе, екінші жағынан экономикадағы іскерлік белсенділіктің жоғары екенін аңғартады. Өйткені құрылыс бір ғана саланың емес, көптеген экономикалық бағыттардың жұмысын қатар жандандырады. Құрылыс материалдары өндіріледі, техника мен көлік қызметі пайдаланылады, жобалау, монтаждау, инженерлік инфрақұрылым тарту жұмыстары жүргізіледі. Демек, құрылыс саласындағы өсім басқа секторларға да мультипликативті әсер береді. Тұрғын үй құрылысының да оң динамика көрсетуі әлеуметтік тұрғыдан маңызды. Пайдалануға берілген тұрғын үйлер көлемі 1,3 пайызға артқан. Бұл көрсеткіш құрылыс қарқынының сақталып отырғанын және халықты баспанамен қамтамасыз ету бағытындағы жұмыстардың жалғасып жатқанын білдіреді. Тұрғын үй құрылысының өсуі азаматтардың баспана мәселесін шешуге ғана емес, құрылыс саласында жұмыспен қамтуды қамтамасыз етуге, құрылыс материалдарына сұранысты арттыруға және жаңа шағын аудандардың инфрақұрылымын дамытуға ықпал етеді. Ауыл шаруашылығы саласында да 3,9 пайыздық өсім тіркелді. Сыр өңірі үшін бұл көрсеткіштің маңызы ерекше. Себебі ауыл шаруашылығы облыстың ауылдық аумақтарындағы жұмыспен қамтудың және халық табысының негізгі көздерінің бірі. Қазіргі таңда агросалада су тапшылығы жағдайына бейімделу, егісті әртараптандыру, су үнемдеу технологияларын енгізу және өндірістің тиімділігін арттыру мәселелері алдыңғы қатарға шыққан. Сондықтан ауыл шаруашылығындағы өсімнің сақталуы тек өндіріс көлемінің артуы емес, саланың жаңа жағдайларға бейімделіп келе жатқанын да көрсетеді. Сауда саласындағы 2,6 пайыздық өсім де экономикалық белсенділіктің маңызды индикаторы. Сауда көлемінің артуы халықтың тұтынушылық белсенділігімен, кәсіпкерлік субъектілердің жұмысымен және ішкі нарықтағы қозғалыспен тікелей байланысты. Ал бұл көрсеткіштің тұрақты өсуі облыс экономикасында ақша айналымының сақталғанын және ішкі сұраныстың бар екенін білдіреді. Экономиканың қызмет көрсету және логистика секторларындағы көрсеткіштер де назар аударарлық. Көлік және қоймалау саласындағы қызмет көлемі 19,8 пайызға, байланыс қызметтері 8,5 пайызға өскен. Көлік пен қоймалау саласындағы жоғары өсім өңірдің логистикалық мүмкіндіктерінің кеңейіп келе жатқанын аңғартады. Қызылорданың географиялық орналасуы оны өңіраралық және транзиттік бағыттар үшін маңызды аумақтардың біріне айналдырады. Жол инфрақұрылымының жаңаруы, көлік қатынасының жақсаруы және жаңа өндірістердің іске қосылуы логистикалық қызметке сұранысты арттырады. Ал қоймалау қызметінің дамуы тауарларды сақтау мен тасымалдау жүйесінің жетілуіне мүмкіндік береді. Байланыс қызметтеріндегі 8,5 пайыздық өсім де қазіргі экономиканың өзгеру бағытын көрсетеді. Цифрлық технологиялар кеңінен қолданылған сайын байланыс инфрақұрылымына деген сұраныс артып келеді. Бұл әсіресе бизнес, мемлекеттік қызмет көрсету, сауда және білім беру салалары үшін маңызды. Осы көрсеткіштердің барлығын біріктіріп қарасақ, Қызылорда экономикасында бір ғана секторға сүйенген даму моделінен біртіндеп бірнеше бағытқа негізделген құрылым қалыптасып келе жатқанын байқауға болады. Өнеркәсіп пен өңдеу өндірісі, құрылыс, ауыл шаруашылығы, инвестиция, сауда, көлік және байланыс салаларындағы қатар өсім – экономиканың ішкі тұрақтылығын арттыратын факторлар. Алайда статистикалық өсімнің тұрақты экономикалық нәтижеге айналуы үшін оның сапалық мазмұнына да назар аудару қажет. Яғни өндіріс көлемінің артуымен бірге еңбек өнімділігі, жаңа жұмыс орындарының саны, орта және шағын бизнестің үлесі, экспорттық әлеует және бюджетке түсетін салық көлемі де өсуі маңызды. Экономикалық өсімнің тұрғындардың тұрмыс деңгейіне нақты әсері осындай көрсеткіштер арқылы бағаланады. Осы ретте жаңа инвестициялық жобалардың іске қосылуы ерекше маңызға ие. 2026 жылы жоспарланған 21 ірі жоба толық жүзеге асқан жағдайда, олардың әсері бірнеше бағытта сезілуі мүмкін. Біріншіден, жаңа өндірістік қуаттар пайда болады. Екіншіден, тұрақты жұмыс орындары ашылады. Үшіншіден, жергілікті кәсіпкерлер үшін жаңа нарықтар қалыптасады. Төртіншіден, бюджетке түсетін салық түсімдерінің артуына негіз қаланады. Бесіншіден, өңірдегі өндірістік кооперация күшейеді. Сондықтан инвестициялық жобаларды тек олардың құны немесе саны арқылы емес, нақты экономикалық қайтарымы арқылы бағалау маңызды. Әсіресе жобалардың уақытында іске қосылуы, жоспарланған өндірістік қуатқа шығуы және жаңа жұмыс орындарының ашылуы тұрақты бақылауда болуы қажет. Бюджет тұрақтылығы мәселесі де экономикалық өсіммен тікелей байланысты. Экономикадағы өндіріс, құрылыс, сауда және қызмет көрсету көлемі артқан сайын бюджетке түсетін түсімдердің ұлғаю мүмкіндігі де кеңейеді. Бұл өз кезегінде әлеуметтік міндеттемелерді орындауға, инфрақұрылымдық жобаларды жалғастыруға және халыққа көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Сондықтан экономикалық өсімнің түпкі мақсаты тек жоғары статистикалық көрсеткіштерге жету емес, сол өсімді халықтың өмір сапасына айналдыру болуы тиіс. Қызылорда облысы үшін бұл міндеттің маңызы ерекше. Өңірде әлеуметтік және инфрақұрылымдық жобалар қатар жүргізіліп, жаңа өндірістер іске қосылуда. Құрылыс көлемінің жоғары болуы жаңа нысандардың бой көтеруіне мүмкіндік берсе, инвестицияның артуы болашақ өндірістік базаның қалыптасуына негіз қалайды. Ауыл шаруашылығындағы өзгерістер өңірдің дәстүрлі секторын жаңа жағдайларға бейімдеуге бағытталса, көлік пен байланыс салаларының дамуы облыстың экономикалық байланыстарын кеңейтуге мүмкіндік береді. Осы процестердің барлығы бір-бірімен сабақтас. Сондықтан алты айдағы экономикалық көрсеткіштерді жеке-жеке емес, тұтас даму динамикасы ретінде бағалаған жөн. Қорыта айтқанда, 2026 жылдың алғашқы алты айындағы нәтижелер Қызылорда облысы экономикасында өсімнің бірнеше негізгі тірегі қалыптасып отырғанын көрсетеді. Өнеркәсіптің 2,4 пайызға, өңдеу өнеркәсібінің 13,8 пайызға, ауыл шаруашылығының 3,9 пайызға, құрылыс жұмыстарының 31,3 пайызға өсуі, негізгі капиталға салынған инвестицияның 7,1 пайызға, жеке инвестициялардың 20,6 пайызға артуы – өңір экономикасының қозғалыста екенін көрсететін нақты көрсеткіштер. Ал көлік және қоймалау қызметтерінің 19,8 пайызға, байланыс қызметтерінің 8,5 пайызға өсуі экономикалық белсенділіктің жаңа бағыттарға да таралып келе жатқанын байқатады. Ендігі кезеңдегі басты міндет – осы оң динамиканы сақтап қана қоймай, оны сапалы әрі тұрақты экономикалық өсімге айналдыру. Ол үшін инвестициялық жобаларды уақытылы іске қосу, өңдеу өнеркәсібінің үлесін арттыру, жеке капиталды көбірек тарту, кәсіпкерлікті қолдау және жаңа жұмыс орындарын көбейту маңызды. Сонда бүгінгі статистика ертең нақты өндіріс, тұрақты жұмыс, өскен табыс және толығып отырған жергілікті бюджет түрінде көрініс табады. Қызылорда экономикасының қазіргі көрсеткіштері осы бағытта мүмкіндік бар екенін көрсетіп отыр.

БӨЛІСУ