Мемлекеттік қаржының тиімді әрі ашық жұмсалуы – ел экономикасының тұрақты дамуы мен қоғам сенімінің басты кепілі. Соңғы жылдары бюджет қаражатының әр теңгесін тиімді пайдалану, мемлекеттік сатып алу рәсімдерінің заңдылығын қамтамасыз ету және қаржылық бақылауды күшейту мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының біріне айналды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев та бюджет қаражатын басқаруда ашықтық пен жауапкершілікті күшейтіп, әрбір мемлекеттік органның қаржы тәртібіне ерекше мән беруі қажеттігін бірнеше рет атап өткен болатын. Осы талаптарды іске асыру бағытында Қызылорда облысында да ішкі мемлекеттік аудит жүйесі қаржылық бақылауды жаңа тәсілдер негізінде жүргізіп келеді.
Өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз конференциясында Қызылорда облысы бойынша ішкі мемлекеттік аудит департаментінің басшысы Ербол Күзембаев 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында атқарылған жұмыстардың қорытындысын жариялады. Оның айтуынша, есепті кезеңде бюджет қаражатының мақсатты әрі тиімді жұмсалуын бағалау мақсатында 43 аудиторлық іс-шара ұйымдастырылған.
Жүргізілген аудит қорытындысында жалпы сомасы 28 миллиард 430 миллион теңгені құрайтын қаржылық бұзушылықтар анықталған. Соның ішінде 27 миллиард 595,9 миллион теңгесі бюджетке өтеліп немесе қалпына келтірілген. Бұл анықталған бұзушылықтардың басым бөлігінің жедел түзетілгенін және аудиттің нақты нәтиже беріп отырғанын көрсетеді.
Сарапшылардың пікірінше, мемлекеттік аудиттің тиімділігі анықталған заң бұзушылықтардың көлемімен емес, олардың қаншалықты жойылғанымен және болашақта қайталанбауына ықпал етуімен өлшенеді. Осы тұрғыдан алғанда қаржының басым бөлігінің бюджетке қайтарылуы бақылау жүйесінің пәрменділігін аңғартады.
Соңғы жылдары мемлекеттік сатып алу саласында цифрлық бақылау тетіктері кеңінен енгізіліп келеді. Бұл бағытта Қызылорда облысында камералдық бақылау жұмыстары да күшейтілген. Мұндай бақылау мемлекеттік сатып алу рәсімдеріндегі тәуекелдерді сотқа дейінгі кезеңде анықтап, заң бұзушылықтардың алдын алуға мүмкіндік береді. Соның нәтижесінде мемлекеттік мекемелер уақытылы ескерту алып, жіберілген қателіктерді түзетуге мүмкіндік алады.
Сонымен қатар еңбек ақы төлеу және бюджет қаражатының қозғалысына қатысты тәуекелдерді анықтау үшін онлайн бюджеттік мониторинг жүйесі белсенді қолданылып келеді. Ақпараттық технологияларды пайдалану адам факторын азайтып, қаржы қозғалысын нақты уақыт режимінде бақылауға жол ашады. Осы құралдардың тиімді қолданылуының нәтижесінде 20 миллион теңгеден астам артық аударылған қаражат бюджетке және тиісті мекемелердің есепшоттарына қайтарылған.
Бүгінде мемлекеттік аудиттің негізгі бағыты өзгеріп келеді. Егер бұрын бақылау көбіне заң бұзушылықтарды анықтауға басымдық берсе, қазір алдын алу тетіктеріне ерекше көңіл бөлінуде. Бұл қаржы тәртібін нығайтып қана қоймай, мемлекеттік органдардың жауапкершілігін арттыруға мүмкіндік береді.
Баспасөз конференциясында Ербол Күзембаев та осы мәселеге арнайы тоқталды.
– Бюджет қаражатының әр теңгесінің мақсатты жұмсалуына үлкен жауапкершілікпен қарау қажет. Мемлекеттік мекемелер мен квазимемлекеттік сектор субъектілерінің басшылары мен жауапты мамандары заңнама талаптарын қатаң сақтап, қаржылық тәртіпті қамтамасыз етуге басымдық беруі тиіс, – деді департамент басшысы.
Қаржылық тәртіптің сақталуы тек бақылаушы органдардың міндеті емес. Ол – мемлекеттік мекемелердің басшылары, бухгалтерлік қызметкерлер, мемлекеттік сатып алу мамандары және бюджет қаржысын игеруге жауапты барлық тұлғалардың ортақ жауапкершілігі. Сондықтан құқықтық сауаттылықты арттыру, қаржы заңнамасындағы өзгерістерді тұрақты түсіндіру және алдын алу шараларын күшейту мемлекеттік аудиттің маңызды бағыттарының біріне айналып отыр.
Алдағы уақытта Қызылорда облысы бойынша ішкі мемлекеттік аудит департаменті бюджет қаражатының тиімді әрі мақсатты жұмсалуына, мемлекеттік сатып алу заңнамасының сақталуына және қаржылық тәуекелдерді төмендетуге бағытталған бақылау жұмыстарын жалғастырады. Сонымен бірге жауапты мамандардың кәсіби біліктілігін арттыру және цифрлық бақылау құралдарын кеңінен енгізу арқылы қаржы саласындағы ашықтықты күшейту көзделіп отыр.
Қазіргі жағдайда мемлекеттік басқарудың тиімділігі бөлінген қаржы көлемімен ғана емес, сол қаражаттың қаншалықты нәтижелі игерілгенімен өлшенеді. Сондықтан ішкі мемлекеттік аудиттің міндеті – заң бұзушылықтарды анықтап қана қою емес, бюджет қаражатының халық игілігіне толық әрі тиімді жұмсалуына ықпал ету. Қызылорда облысында жүргізіліп жатқан жүйелі бақылау жұмыстары осы мақсатқа бағытталған және мемлекеттік қаржының ашықтығы мен тиімділігін қамтамасыз етудің маңызды тетігі болып қала береді.