Қазалы ауданында 23 тамызда өтетін Құрылтай депутаттарының сайлауына дайындық жұмыстары қызу жүргізілуде. Аудан әкімі Алмасбек Есмахановтың сайлау учаскелерін аралап, олардың дайындығын көзбен көруі де саяси науқанның ұйымдастырушылық деңгейіне жауапкершілікпен қаралып отырғанын аңғартады. Сайлау – кез келген мемлекеттік науқанның ішіндегі ең жауапты процестердің бірі. Өйткені оның нәтижесі белгілі бір азаматтардың ғана емес, тұтас қоғамның өкілдік жүйесіне деген сеніміне ықпал етеді. Сондықтан сайлау учаскесін дайындау дегеніміз үстел мен жәшікті әзірлеумен немесе қажетті құжаттарды орналастырумен шектелмейді. Оның артында сайлаушының құқықтарын қамтамасыз ету, комиссия мүшелерінің кәсіби дайындығы, дауыс беру процесінің заңға сай жүруі, ақпараттың қолжетімділігі және ең бастысы – азаматтың өз таңдауын еркін жасауына мүмкіндік беретін орта қалыптастыру міндеті тұр. Қазалы ауданындағы статистика да науқанның ауқымын көрсетеді. Бүгінде ауданда 78 304 адам тұрады. Оның 47 515-і Құрылтай депутаттарының сайлауында дауыс беруге құқылы. Яғни аудан тұрғындарының едәуір бөлігі саяси таңдауға тікелей қатыса алады. Бұл көрсеткіш сайлау комиссияларына да, жергілікті атқарушы органдарға да үлкен жауапкершілік жүктейді. Өйткені мыңдаған адамның дауыс беру процесі бір күннің ішінде ұйымдастырылып, ешбір азаматтың құқығы шектелмеуі керек. Осы тұрғыдан алғанда, аудан басшылығының сайлау учаскелерін алдын ала аралап, дайындықтың жай-күйін тексеруі маңызды. Қарашеңгел, Құмжиек, Басықара, Ғани Мұратбаев, Көларық, Арықбалық ауылдық округтері мен Қазалы қаласындағы №17 мектепте орналасқан бірқатар сайлау учаскелерінің дайындық барысын көру арқылы нақты мәселелерді алдын ала анықтауға мүмкіндік бар. Мұндай бақылау әсіресе шалғай елді мекендер үшін қажет. Қазалы – аумағы кең, елді мекендері бір-бірінен алшақ орналасқан аудан. Сондықтан сайлауды ұйымдастыруда қала мен ауыл арасындағы айырмашылық ескерілгені жөн. Әрбір ауыл тұрғыны үшін сайлау учаскесіне жету, қажетті ақпаратты алу, дауыс беру тәртібін білу және өз таңдауын еш кедергісіз жасау мүмкіндігі бірдей болуы тиіс. Сайлаудың заң талаптарына сәйкес өтуі – негізгі талап. Бірақ заң талаптарын сақтау ұғымын тек комиссия мүшелерінің құжаттарды дұрыс рәсімдеуімен шектеуге болмайды. Сайлаушының таңдау еркіндігі, дауыс құпиясы, кандидаттарға қатысты ақпараттың тең қолжетімділігі, дауыс санау процесінің ашықтығы сияқты қағидалар да осы ұғымның құрамдас бөлігі. Сондықтан учаскелік комиссия мүшелерінің жауапкершілігі өте жоғары. Олар саяси науқанның нәтижесіне ықпал ететін тарап емес, азаматтардың конституциялық құқығын жүзеге асыруына жағдай жасайтын орган ретінде жұмыс істеуі керек. Әкімнің комиссия мүшелеріне «ашық әрі әділ» сайлау өткізуді тапсырғаны да осыдан маңызды. Қазіргі қоғамда сайлаудың ұйымдастырылу сапасына деген талап бұрынғыдан жоғары. Азаматтар дауыс беру нәтижесімен қатар, процестің қалай өткеніне де мән береді. Сондықтан әрбір учаскедегі тәртіп, ақпараттың берілуі, комиссия жұмысының ашықтығы – сайлау институтына деген қоғамдық сенімге тікелей әсер етеді. Құрылтай депутаттарын сайлау да осы тұрғыдан жаңа қоғамдық жауапкершілік жүктейді. Құрылтайдың қандай рөл атқаратыны, оған кімдердің сайланатыны және депутаттардың азаматтармен байланысы қоғам үшін маңызды. Сондықтан сайлаушының дауыс беруі формалды әрекетке айналмай, саналы таңдауға негізделуі қажет. Ол үшін кандидаттар туралы ақпараттың түсінікті әрі қолжетімді болуы маңызды. Азамат өзінің дауысын кімге беріп жатқанын, сол адамның ұстанымын, қоғамдық қызметін және ел дамуына қатысты көзқарасын білуге тиіс. Сайлау учаскесінің техникалық дайындығымен қатар, ақпараттық орта да осы талапқа сай болуы керек. Тағы бір маңызды мәселе – азаматтардың өз конституциялық құқығын еркін жүзеге асыруына жағдай жасау. Бұл жерде дауыс беру күні учаскеге келген әрбір адамның құқығы бірдей қорғалуы керек. Жасы үлкен азаматтар, қозғалысы шектеулі адамдар, бірінші рет дауыс беретін жастар үшін де қажетті жағдай жасалғаны жөн. Сайлау процесінің сапасы көбіне осындай ұсақ көрінетін, бірақ азамат үшін өте маңызды мәселелерден көрінеді. Бір адамның дауыс бере алмауы немесе дауыс беру кезінде қиындыққа тап болуы жалпы науқанның сапасына қатысты сұрақ туындатуы мүмкін. Сондықтан ұйымдастырушылардың міндеті – алдын ала дайындалып, осындай мәселелердің барлығын сайлау күніне дейін шешу. Қазалыдағы 47 мыңнан астам сайлаушының әрқайсысы үшін дауыс беру процесі түсінікті әрі қолжетімді болуы керек. Бұл ретте аудандық сайлау комиссиясының төрағасы Нұрлан Аманбайдың және учаскелік комиссия мүшелерінің жұмысына үлкен жауапкершілік түседі. Сайлау комиссияларының кәсіби дайындығы мен үйлесімді жұмысы науқанның сапасын анықтайтын негізгі факторлардың бірі. Комиссия мүшелері заңнаманы жетік білуімен қатар, дауыс берушілермен дұрыс қарым-қатынас орнатып, даулы жағдайлар туындаған кезде заң аясында әрекет ете білуі қажет. Сайлау күні комиссия жұмысының әрбір кезеңі белгіленген тәртіппен жүзеге асуы тиіс. Ал жергілікті атқарушы органдардың міндеті – комиссия жұмысына жағдай жасау, бірақ сайлау процесіне ықпал етпеу. Бұл жерде әкімдік пен сайлау комиссиясының функцияларының ара-жігін нақты сақтау да маңызды. Өйткені сайлаудың әділдігі оның нәтижесімен ғана емес, оған дейінгі және кейінгі барлық процедуралардың тәуелсіздігімен бағаланады. Қазалыдағы дайындық жұмыстарының жалғасуы – сайлау күнін бір күндік науқан ретінде емес, алдын ала ұйымдастырылатын күрделі процесс ретінде қарастырудың белгісі. Бүгін тексерілген учаскелер ертең тағы бір мәрте бақылаудан өтуі мүмкін, анықталған кемшіліктер түзетілуі тиіс. Қажетті құрал-жабдық, құжаттар, ақпараттық материалдар, дауыс беруге арналған орындар мен азаматтардың қауіпсіздігі қамтамасыз етілуі керек. Сайлау күні кез келген күтпеген жағдайға дайындық та назардан тыс қалмауы тиіс. Жалпы алғанда, Қазалы ауданындағы сайлауға дайындықтың басты өлшемі – учаскелердің сыртқы дайындығы емес, азаматтардың өз таңдауын еркін әрі ешқандай қысымсыз жасай алуы. Сайлау комиссияларының міндеті – осы еркін таңдау құқығын қамтамасыз ету. Әкімдік үшін басты міндет – ұйымдастырушылық жағдай жасау. Ал сайлаушы үшін ең маңыздысы – өз дауысының маңызын түсініп, азаматтық ұстанымын білдіру. 23 тамыздағы сайлау Қазалы үшін де қоғамдық белсенділіктің деңгейін көрсететін маңызды күн болмақ. 47 515 сайлаушының әрқайсысының дауысы – қоғамның белгілі бір таңдауын білдіреді. Сондықтан сайлау процесінің ашық, әділ және заңға сай өтуі – тек комиссияның емес, барлық қатысушы тараптың ортақ жауапкершілігі. Егер осы талаптар сақталса, сайлау нәтижесіне деген сенім де жоғары болады. Қазалыда қазір атқарылып жатқан дайындықтың негізгі мақсаты да осы – саяси науқанды формалды түрде өткізу емес, әр азаматтың конституциялық құқығын толық жүзеге асыруына мүмкіндік беретін жағдай қалыптастыру.

БӨЛІСУ