Қазақстанның көлік-логистика жүйесінде жаңа кезең басталды. Бүгін Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қатысуымен «Қызылорда – Сексеуіл», «Ұлғайсын – Сексеуіл» және «Бейнеу – Сексеуіл» автокөлік жолдарының құрылысына ресми түрде бастау берілді.
Бұл – тек үш жолдың құрылысы ғана емес. Бұл – Қазақстанның көлік картасын қайта қалыптастыруға, өңірлер арасындағы байланысты күшейтуге және еліміздің Еуропа мен Азияны жалғайтын ірі транзиттік мемлекет ретіндегі әлеуетін арттыруға бағытталған стратегиялық бастама.
Осы жобалардың ішінде Мемлекет басшысы ерекше атап өткен «Бейнеу – Сексеуіл» автожолы халықаралық маңызы бар жаңа көлік артериясына айналмақ. Президент бұл бағыттың республикалық немесе өңірлік деңгеймен шектелмейтінін, құрлықтық ауқымдағы маңызды жол болатынын айтып, оған «Арал – Каспий магистралі» деген атау беруді ұсынды.
Бұл атаудың өзінде үлкен мән бар.
Өйткені жаңа магистраль Арал маңын Каспий жағалауымен байланыстырып қана қоймай, Қазақстанның шығысындағы халықаралық шекаралық өткізу бекеттерін Ақтау және Құрық порттарымен жалғайды. Яғни, бұрын негізінен ішкі өңірлік қатынасқа қызмет еткен бағыттар енді халықаралық жүк тасымалының маңызды бөлігіне айналады.
ЖОЛ – ТЕК ИНФРАҚҰРЫЛЫМ ЕМЕС, ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСІМНІҢ НЕГІЗІ
Қазақ халқы «Жол – тіршіліктің күретамыры» дейді. Бұл сөздің мағынасы бүгінгі таңда бұрынғыдан да тереңдей түсті.
Жол – адамдардың бір жерден екінші жерге қатынауы ғана емес. Жол – сауда, өндіріс, кәсіпкерлік, туризм, инвестиция және жаңа жұмыс орындары. Жол бар жерде тауар қозғалысы жеделдейді, кәсіпкердің нарыққа шығу мүмкіндігі артады, ауыл мен қала арасындағы байланыс күшейеді.
Сондықтан дамыған мемлекеттердің барлығы көлік инфрақұрылымына ерекше мән береді. Өйткені сапалы жол экономиканың барлық саласына ықпал етеді.
Мәселен, жол қашықтығы қысқарса:
– жүк жеткізу уақыты азаяды;
– тасымалдау шығындары төмендейді;
– жанар-жағармай шығыны кемиді;
– кәсіпкерлердің өнімді алыс нарықтарға жеткізу мүмкіндігі кеңейеді;
– өңірлерге инвестиция тарту әлеуеті артады;
– халықтың жүріп-тұруы жеңілдейді.
Осы тұрғыдан алғанда, бүгін басталған үш жол жобасы Қазақстанның көлік инфрақұрылымын жаңартуға ғана емес, ел экономикасының жаңа өсу нүктелерін қалыптастыруға бағытталған.
«АРАЛ – КАСПИЙ МАГИСТРАЛІ» НЕ ҮШІН ҚАЖЕТ?
«Бейнеу – Сексеуіл» бағытындағы 800 шақырымдық жаңа автожол – жобалардың ең ауқымдысы.
Президенттің айтуынша, бұл жол Қытай мен Еуропаны жалғайтын «алтын көпір» ретінде қызмет етеді. Оның басты ерекшелігі – Қазақстанның шығысындағы халықаралық көлік бағыттарын Каспий теңізіндегі Ақтау және Құрық порттарымен тікелей байланыстыруында.
Бүгінде халықаралық сауда көлемі ұлғайып, Еуропа мен Азия арасындағы жүк айналымы артып келеді. Осындай жағдайда жүктің тез, қауіпсіз және тиімді жеткізілуі ерекше маңызға ие.
Жаңа жол іске қосылғаннан кейін Қытайдан Еуропаға бағытталған жүк тасымалының қашықтығы шамамен 1 мың шақырымға қысқарады. Ал жүк жеткізу мерзімі 3 тәулікке дейін азаяды.
Бұл – халықаралық логистика үшін өте маңызды көрсеткіш.
Өйткені жүк тасымалында уақыттың қысқаруы – шығынның азаюы. Ал шығынның азаюы – тасымал бағытының бәсекеге қабілетті болуы.
Егер Қазақстан арқылы өтетін бағыт жылдам әрі қолайлы болса, халықаралық тасымалдаушылар осы дәлізді көбірек пайдаланады. Нәтижесінде еліміздің транзиттен түсетін табысы артып, жол бойындағы өңірлердің экономикалық белсенділігі күшейеді.
Осы себепті «Арал – Каспий магистралі» тек көлік жобасы емес, Қазақстанның халықаралық экономикалық кеңістіктегі орнын нығайтатын стратегиялық бастама болмақ.
АРАЛ МАҢЫНЫҢ ЖАҢА МҮМКІНДІГІ
Жаңа жолдың Сыр өңірі үшін маңызы ерекше.
Сексеуіл – Қызылорда облысының солтүстік-батысындағы маңызды көлік торабы. Бұл бағыт арқылы Арал өңірі еліміздің басқа аймақтарымен және халықаралық көлік желілерімен тығыз байланысады.
Бұған дейін Арал маңындағы көптеген аумақтар елдің ірі экономикалық орталықтарынан алыс орналасқан, жол қатынасы күрделі бағыттардың қатарында болды. Президент атап өткендей, Арал маңындағы иен дала арқылы тартылатын жаңа жолдар бұрын тұйық нүкте саналып келген аумақтарды Еуразияның негізгі көлік дәліздерінің тоғысына айналдырады.
Бұл – өңірдің даму мүмкіндігін түбегейлі өзгертетін фактор.
Жол салынған соң Арал өңірі тек географиялық тұрғыдан ғана емес, экономикалық тұрғыдан да жаңа кеңістікке шығады.
Жаңа магистраль:
– Арал және Қазалы аудандарының көлік қолжетімділігін жақсартады;
– жергілікті кәсіпкерлердің нарыққа шығу мүмкіндігін кеңейтеді;
– ауыл шаруашылығы мен өндіріс өнімдерін тасымалдауды жеңілдетеді;
– сервистік қызметтердің дамуына жол ашады;
– жол бойындағы елді мекендерде жаңа кәсіпкерлік нысандардың ашылуына ықпал етеді;
– туризм саласының дамуына серпін береді.
Әсіресе, жол бойындағы қызмет көрсету саласының әлеуеті жоғары.
Ірі магистраль бойында жанармай құю бекеттері, қонақүйлер, дәмханалар, техникалық қызмет көрсету орталықтары, сауда орындары және логистикалық нысандар ашылуы мүмкін.
Бұл – жергілікті тұрғындар үшін жаңа жұмыс орындары мен тұрақты табыс көзі.
Яғни, жолдың экономикалық пайдасы тек жүк тасымалымен шектелмейді. Оның игілігін жол бойындағы ауылдар мен елді мекендер де көреді.
ҚҰРЫЛЫС – ЖҰМЫС ОРНЫ, ЖОЛ – ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ ДАМУ
Президенттің мәліметінше, үш жолдың құрылыс жұмыстарына 10 мыңнан астам адам тартылады.
Бұл – жобаның әлеуметтік маңызы да жоғары екенін көрсетеді.
Құрылыс кезеңінде жол салушылардан бөлек, инженерлер, жобалаушылар, техникалық мамандар, жүргізушілер, механизаторлар, қызмет көрсету саласының өкілдері және көптеген қосалқы мердігерлер жұмысқа тартылады.
Ірі инфрақұрылымдық жобалардың бір ерекшелігі – оның экономикаға жанама әсерінің де үлкен болуы.
Мысалы, құрылыс кезінде:
– жергілікті кәсіпорындардың өнімдеріне сұраныс артады;
– құрылыс материалдарын жеткізу көлемі көбейеді;
– техникалық қызмет көрсету саласы дамиды;
– қоғамдық тамақтану және тұрмыстық қызмет көрсету орындарына сұраныс өседі;
– шағын және орта бизнеске жаңа мүмкіндіктер ашылады.
Ал жол толық пайдалануға берілгеннен кейін тұрақты жұмыс орындары мен жаңа кәсіпкерлік бағыттар қалыптасады.
Сондықтан бұл жобаны уақытша құрылыс ретінде емес, өңірдің ұзақ мерзімді экономикалық дамуына негіз болатын инфрақұрылым ретінде қарастыру қажет.
ЖҮК ТАСЫМАЛЫ 2,5 ЕСЕ АРТАДЫ
Жобалар толық іске асқаннан кейін жүк тасымалының көлемі 2,5 есеге артып, жылына 13,2 миллион тоннаға жетеді деп күтілуде.
Бұл көрсеткіш Қазақстанның транзиттік әлеуетінің едәуір кеңейетінін білдіреді.
Соңғы жылдары еліміздегі автокөлік тасымалы саласы қарқынды дамып келеді. Кейінгі бес жылда автомобиль арқылы жүк тасымалдау көлемі екі есе артқан. Ал өткен жылы осы қызмет түрінен түскен табыс 1,5 триллион теңгеге жетті.
Бұл автокөлік тасымалының Қазақстан экономикасындағы маңызы артып келе жатқанын көрсетеді.
Бұрын жүк тасымалында теміржол басым бағыт саналса, қазір автомобиль көлігінің де экономикалық әлеуеті күшейіп отыр.
Сондықтан жаңа жол салумен қатар, заманауи логистикалық жүйе құру, цифрлық технологияларды енгізу және отандық тасымалдаушыларды қолдау маңызды.
Президент атап өткендей, жергілікті автоөндірісті тарта отырып, отандық тасымалдаушыларды қолдаудың ұлттық бағдарламасын қабылдау да саланың әлеуетін арттыра алады.
Бұл қазақстандық көлік компанияларының халықаралық нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін күшейтіп, жаңа жұмыс орындарының ашылуына ықпал етеді.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ КӨЛІК КАРТАСЫ ӨЗГЕРІП КЕЛЕДІ
Қазақстан – Еуропа мен Азияның арасында орналасқан мемлекет.
Еліміз арқылы сегіз халықаралық көлік дәлізі өтеді. Күн сайын осы бағыттармен шамамен 35 мың автокөлік қозғалады.
Бұл Қазақстанның географиялық орналасуының үлкен артықшылық екенін көрсетеді.
Алайда географиялық орналасудың өзі жеткіліксіз. Сол мүмкіндікті тиімді пайдалану үшін сапалы жол, заманауи теміржол, қуатты порттар, логистикалық орталықтар және цифрлық басқару жүйесі қажет.
Соңғы жылдары Қазақстанда ірі көлік жобалары жүйелі түрде жүзеге асырылып келеді.
«Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық дәлізі, «Қарағанды – Алматы», «Орталық – Оңтүстік», «Атырау – Астрахан», «Талдықорған – Өскемен», «Қалбатау – Майқапшағай» бағыттарындағы жолдардың жаңартылуы елдің көлік жүйесін жаңа деңгейге көтерді.
Енді көлік желілері шығыстан батысқа қарай кеңейіп жатыр.
Бұл – Қазақстанның көлік картасындағы маңызды өзгеріс.
Бұған дейін еліміздің негізгі көлік бағыттары көбіне солтүстіктен оңтүстікке қарай дамыса, жаңа жобалар шығыс пен батысты жалғайтын бағыттарды күшейтеді.
Нәтижесінде Қазақстанның барлық аймақтары өзара тиімді байланысып, тұтас көлік жүйесі қалыптасады.
АРАЛ МЕН КАСПИЙДІ ЖАЛҒАЙТЫН ЖАҢА ДӘЛІЗ
«Арал – Каспий магистралі» атауының символдық мәні де ерекше.
Арал – Сыр өңірінің тарихи және табиғи ерекшелігін айқындайтын маңызды аймақ.
Каспий – Қазақстанның теңіз қақпасы.
Осы екі кеңістікті заманауи магистраль арқылы байланыстыру – елдің ішкі экономикалық әлеуетін халықаралық көлік жүйесімен ұштастыру деген сөз.
Жаңа жол арқылы Арал маңы халықаралық сауда бағыттарының бір бөлігіне айналады.
Бұл өңір үшін жаңа мүмкіндік.
Арал аймағының экономикасын әртараптандыру, шағын және орта бизнесті дамыту, туризмді жандандыру, логистикалық қызметтерді кеңейту бағытында тың бастамалар жүзеге асуы мүмкін.
Болашақта бұл жол Арал өңіріндегі кәсіпкерлердің өнімін Ақтау порты арқылы шетел нарығына шығаруға, ал басқа аймақтардың тауарларын Сыр өңіріне жылдам жеткізуге мүмкіндік береді.
ЖОБАНЫҢ САПАСЫ МЕН МЕРЗІМІ – БАСТЫ МӘСЕЛЕ
Президент үш жолдың құрылысын 2029 жылдан кешіктірмей аяқтауды тапсырды.
Бұл – ауқымды әрі күрделі міндет.
Жол салу тек асфальт төсеумен шектелмейді. Оның құрамына жер жұмыстарын жүргізу, көпірлер мен жол өткелдерін салу, су өткізу жүйелерін орналастыру, инженерлік инфрақұрылымды тарту, жол қауіпсіздігі нысандарын орнату және сапаны тұрақты бақылау кіреді.
Сондықтан құрылыс қарқынымен бірге оның сапасы да басты назарда болуы тиіс.
Жаңа жол ұзақ жылдар бойы халық пен экономикаға қызмет етуі керек.
Әсіресе, Арал маңының табиғи-климаттық ерекшелігі ескерілуі қажет. Аймақта жаздың аптап ыстығы, қыстың қатты аязы, жел мен құмды дауылдар жол сапасына әсер етуі мүмкін.
Сондықтан құрылыс кезінде заманауи технологияларды қолдану, жол жамылғысының беріктігін қамтамасыз ету және инженерлік талаптарды қатаң сақтау маңызды.
Жобаның уақытылы әрі сапалы жүзеге асуы Президенттің бақылауында, Үкімет басшылығының тұрақты қадағалауында болатыны да атап өтілді.
«ҚАЗАҚСТАН ҮЛКЕН ҚҰРЫЛЫС АЛАҢЫНА АЙНАЛЫП БАРАДЫ»
Мемлекет басшысы еліміздің барлық өңірінде ауқымды құрылыс жұмыстары жүріп жатқанын айтты.
Автожолдармен қатар тұрғын үйлер, мектептер, ауруханалар, инженерлік желілер және басқа да әлеуметтік нысандар салынуда.
Бұл жұмыстар Қазақстанның жаңа даму кезеңіне қадам басқанын көрсетеді.
Инфрақұрылымға салынған инвестиция – елдің болашағына салынған инвестиция.
Бүгін салынған жол ертең жаңа өндіріс орындарының ашылуына, кәсіпкерліктің дамуына, халықтың тұрмыс сапасының жақсаруына ықпал етеді.
Сондықтан «Арал – Каспий магистралі» жобасының маңызы тек бүгінгі күнмен өлшенбейді.
Бұл жол ондаған жыл бойы Қазақстан экономикасына қызмет етіп, жаңа мүмкіндіктердің негізін қалайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
«Қызылорда – Сексеуіл», «Ұлғайсын – Сексеуіл» және «Бейнеу – Сексеуіл» автожолдарының құрылысы – Қазақстанның көлік инфрақұрылымындағы ірі бетбұрыс.
Бұл жобалар:
– өңірлер арасындағы байланысты күшейтеді;
– Арал маңының экономикалық әлеуетін арттырады;
– халықаралық жүк тасымалын жеделдетеді;
– көлік шығындарын азайтады;
– мыңдаған жұмыс орнын ашады;
– шағын және орта бизнестің дамуына мүмкіндік береді;
– туризм мен сервистік қызметтердің өркендеуіне серпін береді;
– Қазақстанның Еуропа мен Азия арасындағы транзиттік хаб ретіндегі орнын нығайтады.
Ең бастысы, бұған дейін елдің шеткері әрі тұйық бағыттарының бірі саналған Арал маңы енді халықаралық көлік дәліздерінің маңызды торабына айналмақ.
Президент ұсынған «Арал – Каспий магистралі» атауы жаңа жолдың географиялық бағытын ғана емес, оның стратегиялық маңызын да айқындайды.
Бұл – Аралдан Каспийге дейін созылатын жол ғана емес.
Бұл – өңірлерді жақындастыратын, экономиканы жандандыратын, жаңа жұмыс орындарын ашатын және Қазақстанды Еуразияның ірі көлік-логистикалық орталықтарының біріне айналдыруға жол ашатын магистраль.
2029 жылға дейін жүзеге асырылуы тиіс бұл жоба Сыр өңірінің даму тарихындағы маңызды кезеңдердің біріне айналары сөзсіз.