Қызылорда облысында бір мезетте жүзеге асырылып жатқан жол құрылысы мен индустриялық жобалар өңірдің даму бағытының өзгеріп келе жатқанын аңғартады. Соңғы жылдары инфрақұрылымға салынған инвестиция тек халыққа қолайлы жағдай жасауға ғана емес, экономиканың құрылымын әртараптандыруға бағытталып отыр. Облыс әкімі Мұрат Ергешбаевтың құрылыс нысандары мен өндіріс орындарын аралауы да осы жұмыстардың нақты орындалуына бақылаудың күшейгенін көрсетеді.
Ең алдымен назар аударатын мәселе – Қызылорда қаласының айналма жолының құрылысы. Бұл қарапайым жол салу емес, халықаралық маңызы бар көлік дәлізінің сапасын арттыруға бағытталған стратегиялық жоба. Қарабұтақ–Қызылорда–Шымкент бағыты еліміздің батысы мен оңтүстігін байланыстыратын негізгі транзиттік дәліздердің бірі саналады. Сондықтан жолдың І техникалық санатқа көтерілуі өңірдің ғана емес, республиканың көлік-логистикалық әлеуетіне әсер етеді.
Қызылорда қаласының ішіне кіретін ауыр жүк көліктерінің саны азайса, қаладағы көлік кептелісі төмендеп, жолдардың тозуы бәсеңдейді. Сонымен бірге экологиялық жүктеме де жеңілдейді. Бұл – тұрғындардың күнделікті өміріне тікелей әсер ететін маңызды фактор.
Жобада төрт көпірдің, екі жол айрығының, демалыс алаңының және су өткізгіш инженерлік құрылымдардың қарастырылуы жол қауіпсіздігі мен ұзақ мерзімді пайдалану талаптарының ескерілгенін білдіреді. Қазіргі таңда ондаған арнайы техниканың жұмыс істеуі, бірнеше асфальт-бетон зауытының іске қосылуы құрылыс қарқынының жоғары екенін көрсеткенімен, мұндай ірі жобаларда негізгі өлшем – жылдамдық емес, сапа болуы тиіс. Себебі жолдың беріктігі құрылыс кезінде сақталған технологиялық талаптарға байланысты.
Сонымен қатар «Қызылорда–Жезқазған» автожолының орташа жөндеуі де кездейсоқ таңдалған жоба емес. Бұл бағыт орталық Қазақстанмен байланысты күшейтетін маңызды көлік желісі саналады. Ресайклинг технологиясының қолданылуы қазіргі заманғы жол жөндеу тәжірибесіне сай келеді. Мұндай әдіс ескі жол қабатын қайта пайдалану арқылы материалдық шығынды азайтып, жолдың қызмет ету мерзімін ұзартады. Егер технология толық сақталса, бұл жолдың сапасы мен төзімділігіне оң ықпал етеді.
Алайда өңір экономикасының болашағын тек жолмен ғана бағалау жеткіліксіз. Индустриялық аймақта жүзеге асырылып жатқан өндірістік жобалар әлдеқайда маңызды стратегиялық өзгерістердің белгісі.
Бұрын Қызылорда облысы көбіне ауыл шаруашылығы немесе шикізаттық өңір ретінде қабылданса, бүгінде өңдеу өнеркәсібі жаңа деңгейге көтеріліп келеді. Соның жарқын мысалы – шыны өндірісі.
«Orda Glass LTD» зауытының іске қосылуы жай ғана жаңа кәсіпорынның ашылуы емес. Оның айналасында жаңа өндірістік экожүйе қалыптасып келеді. Бұрын шыны өндірілсе, енді сол шикізаттан айна шығарылып жатыр. Алдағы уақытта шыңдалған шыны мен автомобиль әйнегін өндіру жоспарланып отыр. Бұл өндірістік тізбектің тереңдеп жатқанын көрсетеді.
Экономикада мұндай үрдіс «қосылған құнды арттыру» деп аталады. Яғни өңір тек шикізат өндірмейді, сол өнімді бірнеше рет өңдеп, жоғары құнды дайын тауарға айналдырады. Бұл өз кезегінде жаңа жұмыс орындарын ашуға, салық түсімдерін көбейтуге және импортқа тәуелділікті төмендетуге мүмкіндік береді.
Құрылыс материалдары өндірісінің дамуы да осы үрдістің жалғасы. Жылына ондаған миллион кірпіш өндіретін кәсіпорындардың жұмыс істеуі облыста құрылыс индустриясының тұрақты сұранысқа ие екенін білдіреді. Бұл әсіресе тұрғын үй құрылысы, әлеуметтік нысандар мен өндірістік ғимараттардың көбеюімен байланысты.
Ең маңызды жаңалықтардың бірі – әлемге танымал испаниялық Roca Group компаниясының Қызылордада зауыт салуға шешім қабылдауы. Халықаралық инвесторлар кез келген өңірге келе бермейді. Олар ең алдымен көлік инфрақұрылымын, инженерлік желілерді, логистиканы, кадрлық әлеуетті және мемлекеттік қолдауды бағалайды. Демек, мұндай инвестордың келуі өңірдің инвестициялық тартымдылығының артқанын көрсетеді.
Seven Rivers компаниясының шыны бөтелке зауыты да шыны кластерінің мүмкіндігін кеңейтетін жоба саналады. Бір саладағы бірнеше кәсіпорынның бір аумақта орналасуы өндіріс шығынын азайтып, логистиканы жеңілдетеді және жаңа шағын кәсіпорындардың ашылуына негіз қалайды.
Дегенмен кез келген өндірістік жобаның ұзақ мерзімді тиімділігі тек зауытты іске қосудан басталмайды. Оның тұрақты жұмыс істеуі үшін өнімді өткізетін нарық, білікті мамандар, арзан логистика және сапалы инфрақұрылым қажет. Сондықтан салынып жатқан жолдар мен іске қосылып жатқан өндірістер бір-бірімен тығыз байланысты. Жақсы жол болмаса, өндірілген өнімнің бәсекеге қабілеттілігі де төмендейді.
Сондықтан бүгінгі таңда Қызылордада қатар жүргізіліп жатқан жол құрылысы мен индустриялық жобаларды жеке-жеке емес, біртұтас экономикалық стратегияның бөліктері ретінде қарастырған жөн.
Қорытындылай келгенде, облыста жүзеге асырылып жатқан бастамалар Қызылорданың тек аграрлық өңір емес, көлік-логистикалық және өңдеу өнеркәсібі дамыған индустриялық орталыққа айналуына негіз қалап отыр. Ендігі басты талап – барлық жобаның белгіленген мерзімде, сапалы орындалуы және олардың нақты әлеуметтік-экономикалық тиімділігінің халықтың тұрмысынан көрініс табуы. Өйткені кез келген инвестицияның шынайы нәтижесі статистикада емес, тұрғындардың өмір сапасында байқалады.