Қызылорда десе көпшіліктің ойына ең алдымен Сырдың ақ күріші келеді. Бұл кездейсоқ қалыптасқан түсінік емес. Ғасырдан астам уақыт бойы Сыр өңірі Қазақстандағы күріш шаруашылығының негізгі орталығы болып келеді. Бүгінде де аймақ елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуде стратегиялық маңызы бар өңірлердің бірі саналады. Сондықтан Қызылордадағы әрбір егіс маусымы тек жергілікті шаруалар үшін ғана емес, республиканың аграрлық саласы үшін де маңызды.
Биыл облыста ауыл шаруашылығы дақылдары 185,8 мың гектар алқапқа орналастырылды. Соның 70 мың гектарына күріш егілген. Бұл – Қызылорданың дәстүрлі басым бағытының сақталып қана қоймай, өндірістік әлеуетінің жоғары деңгейде екенін көрсететін маңызды көрсеткіш. Әр гектардың артында жүздеген диқанның маңдай тері, ондаған ауылдың тұрмыс-тіршілігі және тұтас өңір экономикасының тұрақтылығы тұр.
Күріш – жай ғана ауыл шаруашылығы дақылы емес. Ол – мыңдаған адамның негізгі табыс көзі. Өңірдегі көптеген ауылдардың әлеуметтік-экономикалық ахуалы дәл осы күріш өндірісімен тікелей байланысты. Егіс науқаны кезінде механизаторлар, агрономдар, инженерлер, су мамандары, жүргізушілер мен маусымдық жұмысшылар еңбек етеді. Кейін өнімді жинау, өңдеу, сақтау, тасымалдау және экспортқа шығару кезеңдерінде де мыңдаған адам жұмыспен қамтылады. Сондықтан күріш өндірісінің тұрақты болуы ауылдағы жұмыспен қамтудың да кепілі.
Қазіргі таңда облыста егісті күтіп-баптау жұмыстары жоспарға сәйкес жүргізілуде. Шаруашылықтар қажетті тұқыммен, минералды тыңайтқыштармен, гербицидтермен және жанар-жағармаймен толық қамтамасыз етілген. Бұл – өнімнің сапасы мен көлеміне тікелей әсер ететін маңызды факторлардың бірі. Себебі қазіргі ауыл шаруашылығында жоғары өнім тек табиғи жағдайға ғана емес, ғылыми негізделген агротехнологияларды тиімді қолдануға да байланысты.
Бүгінде 31,3 мың гектар күріш алқабына үстеп қоректендіру жұмыстары жүргізілді. Бұл өсімдіктің қажетті қоректік заттарды дер кезінде алуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар 53,4 мың гектар егістік арамшөптерге қарсы өңделген. Арамшөппен күрес – өнім көлемін арттырудағы негізгі агротехникалық шаралардың бірі. Егер бұл жұмыстар уақытылы орындалмаса, егістің өнімділігі айтарлықтай төмендеуі мүмкін.
Қазіргі вегетациялық кезеңнің барысы да шаруалардың жұмысты жүйелі ұйымдастырып отырғанын көрсетеді. Бүгінде 19,8 мың гектар күріш түптену кезеңінде болса, 46,2 мың гектары түтікке шығу сатысына жеткен. Ал 4 мың гектар алқапта масақтану кезеңі басталды. Бұл көрсеткіштер егістіктің қалыпты дамып келе жатқанын аңғартады. Әр кезеңнің өзіне тән агротехникалық ерекшелігі бар. Сондықтан дәл осы уақытта суару режимін сақтау, тыңайтқыш енгізу және зиянкестерге қарсы шараларды уақытылы жүргізу алдағы өнімнің тағдырын айқындайды.
Сыр өңірінің күріш шаруашылығы табиғатпен үндескен ерекше еңбек мектебі деуге болады. Қызылорданың климаты қуаң, жауын-шашын аз түседі. Мұндай жағдайда мол өнім алу – тек диқанның тәжірибесі мен кәсібилігінің арқасы. Су ресурстарын тиімді пайдалану, егісті ғылыми негізде күтіп-баптау, жаңа технологияларды енгізу – бүгінгі аграрлық саланың басты талаптарының бірі.
Әсіресе соңғы жылдары су тапшылығы мәселесі күріш шаруашылығына жаңа міндеттер жүктеп отыр. Сондықтан су үнемдеу технологияларын енгізу, каналдарды жаңғырту, гидротехникалық инфрақұрылымды жетілдіру және өнімділігі жоғары сорттарды пайдалану бұрынғыдан да маңызды бола түсті. Бұл жұмыстардың барлығы тек бір маусымның емес, өңірдің ұзақ мерзімді аграрлық тұрақтылығының негізін қалыптастырады.
Қызылорда күріші бүгінде ішкі нарықтағы сұранысты қамтамасыз етіп қана қоймай, экспорттық әлеуеті бар өнімдердің қатарына жатады. Сапалы ақ күріш – Сыр өңірінің брендіне айналды. Оның жоғары сапасы жылдар бойы қалыптасқан тәжірибе мен еңбек мәдениетінің нәтижесі.
Ауыл шаруашылығы – тәуекелі көп сала. Ауа райы, су көлемі, нарықтағы баға, өндірістік шығындардың артуы – мұның барлығы диқан еңбегіне әсер етеді. Соған қарамастан Сыр еңбеккерлері жыл сайын егісті уақытылы орналастырып, агротехникалық шараларды толық орындап келеді. Бұл – тек кәсіп емес, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан еңбек дәстүрі.
Бүгінде Сыр диқандарының алдында тұрған негізгі міндет – өсірілген өнімнің сапасын сақтап, мол өнім жинау. Бұл міндеттің орындалуы облыс экономикасына ғана емес, еліміздің азық-түлік қауіпсіздігіне де тікелей ықпал етеді. Өйткені күріш – халық күнделікті тұтынатын негізгі азық-түлік өнімдерінің бірі.
«Сырдың ақ күріші – ел ырысы» деген сөздің астарында үлкен мән жатыр. Бұл – бір ғана ауыл шаруашылығы дақылының атауы емес, мыңдаған адамның адал еңбегі, ауылдың тыныс-тіршілігі, өңір экономикасының қозғаушы күші және Қазақстанның азық-түлік қауіпсіздігіне қосылған қомақты үлес. Сондықтан Сыр алқабындағы әрбір масақ – елдің ырысы мен берекесінің символы деуге толық негіз бар.