Байқоңырдың жаңа келбеті: ғарыш айлағынан халықаралық туризм орталығына дейін.
Байқоңыр атауы аталғанда ең алдымен адамзаттың ғарышқа жасаған алғашқы қадамы, Юрий Гагариннің тарихи сапары және әлемдік ғарыш ғылымының ең жарқын беттері еске түседі. Алайда бүгінгі Байқоңыр – тек зымыран ұшырылатын алаң ғана емес. Соңғы жылдары кешенді дамыту саясаты аясында оның туристік, ғылыми және мәдени әлеуетіне де ерекше көңіл бөлініп келеді. Бұл бағыттағы жұмыстар Байқоңырдың халықаралық деңгейдегі тартымдылығын арттырып, өңір экономикасына тың серпін беруді көздейді.
Өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз конференциясында облыс әкімінің орынбасары, Қазақстан Республикасы Президентінің «Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілі Қайрат Нұртай ғарыш кешенін туризм орталығына айналдыру бағытында қолға алынған жобалар туралы жан-жақты баяндады.
Ғарыш тарихын тамашалайтын бірегей мекен
Әлемде ғарыш тақырыбымен байланысты туристік нысандар аз емес. Алайда қала мен ғарыш айлағы тұтас бір кешен ретінде жұмыс істейтін, тарихи мұра мен заманауи ғарыш инфрақұрылымы қатар орналасқан орын саусақпен санарлық. Солардың ішіндегі ең танымалы – Байқоңыр.
Дәл осы жерден 1957 жылы әлемдегі алғашқы жасанды Жер серігі ұшырылды. Осы жерден 1961 жылы Юрий Гагарин адамзат тарихындағы тұңғыш ғарыш сапарына аттанды. Сондықтан Байқоңыр – ғылыми нысан ғана емес, адамзат өркениетінің маңызды тарихи ескерткіші.
Осы артықшылықты тиімді пайдалану мақсатында Қазақстан Үкіметі Байқоңырдың туристік әлеуетін дамытуға ерекше мән беріп отыр.
2029 жылға дейінгі даму тұжырымдамасы
Премьер-Министр Олжас Бектеновтің тапсырмасына сәйкес Туризм және спорт министрлігі «Байқоңыр» кешенінде туризмді дамытудың 2029 жылға дейінгі тұжырымдамасын бекітті.
Бұл құжат кездейсоқ қабылданған жоқ. Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, индустриялық және ғылыми туризм бүгінде ең қарқынды дамып келе жатқан бағыттардың бірі. Ғарыш тақырыбына қызығушылық жыл сайын артып келеді. Сондықтан Байқоңырдың мүмкіндігін тек зымыран ұшырумен шектемей, оны халықаралық туристік брендке айналдыру – стратегиялық тұрғыдан маңызды шешім.
Тұжырымдамада туристер үшін қолайлы инфрақұрылым қалыптастыру, маршруттарды көбейту, қызмет көрсету сапасын арттыру және халықаралық аудиторияға арналған жаңа өнімдер әзірлеу көзделген.
Туристік бағыттар кеңейіп келеді
Соңғы жылдары Байқоңырдағы тарихи және техникалық нысандар жаңа туристік маршруттарға енгізілді.
Олардың қатарында адамзат тарихындағы ең әйгілі ұшыру алаңдарының бірі – «Гагарин старты», Юрий Гагарин ұшар алдында демалған «Гагарин беседкасы», зымырандарды сынауға арналған динамикалық сынақ стенді және әйгілі «Энергия–Буран» кешені бар.
Бұл нысандар тек туристердің қызығушылығын тудырып қана қоймай, Қазақстанның ғылыми мұрасын халықаралық деңгейде насихаттауға мүмкіндік береді.
Әсіресе шетелдік қонақтар үшін Байқоңыр – ғарыш тарихына қол тигізуге болатын сирек орындардың бірі.
Туризмге қолжетімділік артып келеді
Ұзақ уақыт бойы Байқоңырға барудың негізгі кедергілерінің бірі рұқсат рәсімдерінің күрделілігі болатын.
Соңғы өзгерістер бұл мәселені едәуір жеңілдетті.
Облыс әкімдігі мен Қазақстанның Аэроғарыш комитетінің бірлескен жұмысының нәтижесінде туристік нысандарға кіруге қажетті рұқсат беру мерзімі қысқартылды.
Қазіргі таңда Қазақстан азаматтары қажетті рұқсатты бес күн ішінде рәсімдей алады. Ал шетел азаматтары үшін бұл мерзім он күнге дейін қысқарған.
Бұл өзгеріс туристік нарық үшін маңызды қадам саналады. Себебі халықаралық туризмде рәсімдердің қарапайым әрі жылдам болуы саяхатшылардың таңдауына тікелей әсер етеді.
Қазақстандық туроператорлардың үлесі артып келеді
Бұрын Байқоңырдағы туристік қызметтердің басым бөлігін шетелдік операторлар ұйымдастыратын болса, бүгінде бұл бағытта қазақстандық компаниялардың үлесі көбейіп келеді.
Қазіргі уақытта «Инфракос» кәсіпорны 30-ға жуық туроператормен бірлесіп жұмыс істейді.
Бұл – ішкі туризмнің дамуына ғана емес, ұлттық туристік бизнестің қалыптасуына да мүмкіндік береді.
Туроператорлар ғарыш айлағына экскурсиялар ұйымдастырумен қатар, туристерге көлік, орналастыру, гид қызметі және мәдени бағдарламалар ұсынады.
Ұлттық нақыштағы жаңа нысан
Байқоңырда жүзеге асырылған маңызды жобалардың бірі – 2024 жылдың желтоқсанында пайдалануға берілген ұлттық нақыштағы алғашқы қазақстандық бақылау пункті.
Бұл нысан туристерді қарсы алатын алғашқы орындардың бірі ретінде Қазақстанның мәдени болмысын танытуға бағытталған.
Осындай инфрақұрылымдық шешімдер Байқоңырдың бірегей брендін қалыптастыруға ықпал етеді.
Ғарыш туризмі – жастарды ғылымға қызықтыратын құрал
Туризм тек экономикалық пайда әкелетін сала ғана емес.
Байқоңырға ұйымдастырылатын сапарлардың білім беру маңызы да зор.
Қазіргі таңда оқушылар, студенттер және ардагерлер үшін ғарыш кемелерінің ұшырылымдарын тамашалауға арналған арнайы экскурсиялар тұрақты түрде өткізіліп келеді.
Мұндай сапарлар жастардың ғарыш ғылымына, инженерлік мамандықтарға және жаңа технологияларға қызығушылығын арттырады.
Бұл – болашақ инженерлер мен ғалымдарды тәрбиелеуге ықпал ететін маңызды бастама.
Өңір экономикасына берер әсері
Туризмнің дамуы тек келушілер санын көбейту деген сөз емес.
Әрбір турист – қонақүй, қоғамдық тамақтану орындары, көлік, сауда және қызмет көрсету салалары үшін қосымша табыс көзі.
Сондықтан Байқоңырдағы туризмді дамыту Қызылорда облысының экономикасына да оң әсер етеді.
Туристік ағынның артуы жаңа жұмыс орындарының ашылуына, шағын және орта бизнестің дамуына, инфрақұрылымның жаңаруына және өңірдің инвестициялық тартымдылығының артуына ықпал етеді.
Қорытынды
Байқоңыр – адамзаттың ғарышқа жасаған алғашқы қадамының символы ғана емес, болашақтың да мекені. Бүгінде мұнда ғарыш ғылымы мен тарихи мұраны, туризм мен технологияны ұштастыруға бағытталған жүйелі жұмыстар жүргізіліп жатыр.
2029 жылға дейінгі туризмді дамыту тұжырымдамасының қабылдануы, жаңа маршруттардың ашылуы, рұқсат рәсімдерінің жеңілдетілуі, қазақстандық туроператорлардың белсенділігі және туристік инфрақұрылымның жаңаруы – осы бағыттағы нақты қадамдардың көрінісі.
Егер бұл жұмыстар жүйелі жалғасын тапса, Байқоңыр болашақта тек әлемдік ғарыш орталығы ғана емес, Орталық Азиядағы ғылыми-танымдық туризмнің жетекші орталықтарының біріне айналуы әбден мүмкін. Бұл Қазақстанның халықаралық туристік имиджін нығайтып қана қоймай, Қызылорда өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына да тың серпін береді.