Жаңа оқу жылының қарсаңында Қызылорда облысында білім саласының өткен оқу жылындағы нәтижелері сараланып, алдағы кезеңнің басым бағыттары айқындалды. «Өнер орталығында» өткен «Жаңа халықтық Конституцияның нормалары мен құндылықтары: Адами капиталды дамыту – білім беру жүйесінің стратегиялық негізі» тақырыбындағы облыстық педагогикалық тамыз конференциясы білім беру саласындағы қордаланған мәселелерді талқылап қана қоймай, өңірдегі білім саясатының алдағы бағдарын айқындаған маңызды алаңға айналды. Алқалы жиынға облыс әкімі Мұрат Ергешбаев, Оқу-ағарту министрлігінің Білім саласында сапаны қамтамасыз ету комитеті төрағасының орынбасары Жәмилә Есанова, Ғылым және жоғары білім министрінің кеңесшісі Руслан Емелбаев, облыстық мәслихат төрағасы Мұрат Тлеумбетов, зиялы қауым өкілдері, білім саласының ардагерлері мен ұстаздар қатысты. Тамыз кеңесінің негізгі өзегі – білім беру жүйесін адами капиталды дамытудың стратегиялық тетігі ретінде қарастыру. Себебі елдің ұзақ мерзімді дамуы мектептегі білім сапасынан, баланың бойына сіңірілген тәрбие мен құндылықтан, мұғалімнің кәсіби деңгейінен басталады. Бүгінде әлемдік білім кеңістігі жылдам өзгеріп жатыр. Цифрландыру, жасанды интеллект, жаңа кәсіптердің пайда болуы, еңбек нарығының өзгеруі білім беру жүйесіне де жаңа талаптар қойып отыр. Сондықтан мектептің міндеті тек оқушыға білім берумен шектелмейді. Ол – баланы өзгермелі ортаға бейімдейтін, сыни ойлайтын, жауапкершілік ала алатын, технологияны дұрыс пайдалана білетін тұлға қалыптастыратын негізгі әлеуметтік институт. Осы тұрғыдан алғанда биылғы тамыз кеңесінің мазмұны да уақыт талабымен сабақтасып отыр. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлының республикалық тамыз конференциясында белгілеген негізгі бес бағыты – кадр тапшылығын азайту, педагогтердің біліктілігін арттыру, өңірлер арасындағы білім сапасының алшақтығын қысқарту, жасанды интеллектіні орта білім беру жүйесіне енгізу, балаларды қорғау мен тәрбиесіне басымдық беру – білім саласының бүгінгі күн тәртібін айқындайды. Бұл міндеттердің әрқайсысы бір-бірімен тығыз байланысты. Мәселен, заманауи технологияны мектепке енгізу үшін алдымен оны тиімді пайдаланатын мұғалім қажет. Ал мықты педагог қалыптастыру үшін үздіксіз кәсіби даму жүйесі мен жас мамандарға қолдау керек. Білім сапасын арттыру үшін ауыл мен қала арасындағы мүмкіндіктер теңестірілуі тиіс. Ал сапалы білімнің түпкі нәтижесі – елдің интеллектуалдық әлеуеті мен адами капиталының өсуі. Қызылорда облысының білім саласындағы нәтижелері де осы жүйелі жұмыстың бар екенін көрсетеді. Өңір мектеп бітірушілерінің Ұлттық бірыңғай тестілеу қорытындысы бойынша үшінші жыл қатарынан республикада бірінші орын алуы – аймақ үшін үлкен жетістік. Бұл көрсеткіштің артында мыңдаған оқушының еңбегімен қатар, ұстаздардың кәсіби ізденісі, ата-аналардың қолдауы және білім саласына жасалып отырған мемлекеттік қолдау тұр. Биыл облыстың 967 түлегі «Алтын белгі» иегері атанса, 1124 түлек «Үздік аттестат» алды. Бұл – білім алушылардың жоғары нәтижеге ұмтылысының нақты көрінісі. Сонымен қатар мониторинг нәтижесінде облыс оқушылары 4-сыныптар арасында республика бойынша үшінші, 9-сыныптар арасында екінші орынға ие болды. Мұндай көрсеткіштер мектептегі білім сапасының белгілі бір деңгейде тұрақтанғанын аңғартады. Алайда жоғары нәтиже – жұмыстың аяқталғанын емес, келесі мақсаттың басталғанын білдіреді. Себебі білім саласында бүгінгі жетістік ертең автоматты түрде қайталана бермейді. Әр оқу жылы жаңа талаптар мен жаңа міндеттер әкеледі. Сондықтан тамыз кеңесінде қол жеткізілген нәтижелерге тоқмейілсімей, білім сапасын одан әрі арттыру қажеттігі айтылды. Әсіресе ауыл мен қала мектептері арасындағы айырмашылықты қысқарту – маңызды міндеттердің бірі. Қазақстанның білім жүйесінде өңірлер арасындағы мүмкіндіктерді теңестіру мәселесі өзекті болып қала береді. Қаладағы оқушының заманауи зертханаға, қосымша білім беру орталығына, түрлі үйірмелер мен олимпиадалық дайындықтарға қолжетімділігі ауыл баласында дәл сондай деңгейде болмауы мүмкін. Сондықтан білім сапасының нақты теңдігі мектеп ғимаратының жағдайымен ғана емес, педагог кадрлардың сапасымен, оқу құралдарымен, цифрлық инфрақұрылыммен, қосымша білім беру мүмкіндіктерімен және оқушының қабілетін дамытуға жасалған жағдаймен өлшенеді. Осы ретте Мемлекет басшысының ауыл мектептерін дамытуға және білім сапасы төмен өңірлерге нақты қолдау көрсету жөніндегі тапсырмалары ерекше мәнге ие. Қызылорда облысы үшін бұл бағыттың маңызы зор. Әрбір ауылдағы бала қай жерде туғанына қарамастан сапалы білім алуға мүмкіндік алуы тиіс. Бұл – әлеуметтік әділеттіліктің де, адами капиталды дамытудың да басты шарттарының бірі. Тамыз кеңесінде дарынды оқушыларды қолдау мәселесінің көтерілуі де осыған байланысты. Халықаралық және республикалық олимпиадаларға, ғылыми жобаларға, зияткерлік жарыстарға қатысатын балалардың қабілетін ерте анықтап, оларды жүйелі түрде дайындау қажет. Бір ғана жоғары нәтиже көрсеткен оқушының жетістігін атап өтумен шектелмей, оның артынан жаңа буын дарындыларын қалыптастыратын тұрақты жүйе керек. Мұндай жүйе мектеп, ата-ана, қосымша білім беру ұйымдары және жоғары оқу орындарының өзара байланысын талап етеді. Қазір білім беру жүйесіне еніп келе жатқан ең үлкен өзгерістердің бірі – жасанды интеллект. Оның мектеп өміріне енуі енді таңсық құбылыс емес, уақыт талабы. Бірақ жасанды интеллектіні білім беру процесіне енгізу дегеніміз оқушыға дайын жауап беретін технологияны ұсыну емес. Керісінше, оны білімді тереңдетуге, ақпаратты талдауға, зерттеу жүргізуге, шығармашылық қабілетті дамытуға тиімді құрал ретінде пайдалану қажет. Осыған байланысты облыс әкімі жауапты тұлғаларға педагогтердің цифрлық құзыретін арттыруды, жасанды интеллектіні оқу процесінде тиімді әрі қауіпсіз пайдаланудың озық тәжірибелерін енгізуді тапсырды. Мұнда қауіпсіздік мәселесі де ерекше маңызды. Себебі технология дамыған сайын баланың ақпараттық сауаттылығы мен цифрлық мәдениетіне қойылатын талап күшейеді. Оқушы жасанды интеллект ұсынған ақпаратты дайын ақиқат ретінде қабылдамай, оны тексеруді, салыстыруды және өз бетінше қорытынды жасауды үйренуі керек. Бұл жерде мұғалімнің рөлі азаймайды, керісінше өзгереді. Ұстаз енді тек ақпарат жеткізуші емес, оқушының ойлауына бағыт беретін тәлімгерге айналады. Сондықтан педагогтің кәсіби дамуы білім саласындағы ең маңызды инвестициялардың бірі болып қала береді. Тамыз кеңесінде жас мұғалімдерді қолдау, тәлімгерлік институтын күшейту және педагогтердің біліктілігін арттыру міндеттерінің қойылуы да сондықтан. Мектепке жаңадан келген жас маманға тәжірибелі ұстаздың қолдауы оның кәсіби қалыптасуына тікелей әсер етеді. Ұстаздық жолдың алғашқы жылдарында дұрыс бағыт алған маман болашақта білім сапасына өз үлесін қоса алатын мықты педагогке айналады. Ал білім беру жүйесінде тәжірибелі мұғалімдердің кәсіби әлеуетін жастарға беру дәстүрі үзілмесе, мектептің сабақтастығы да нығаяды. Білім сапасымен қатар, тәрбие мәселесі де қазіргі кезеңде бұрынғыдан да маңызды. Конференцияда «Адал азамат», «Заң мен тәртіп», Конституциялық құндылықтар тәрбие жұмысының негізгі өзегіне айналуы керектігі айтылды. Мұндай міндетті тек мектептің мойнына артып қоюға болмайды. Баланың тұлға болып қалыптасуына мектеппен бірге отбасы, қоғам және мемлекеттік институттар әсер етеді. Сондықтан ата-ана мен мектеп арасындағы байланысты күшейту – уақыт талабы. Балаға заңды құрметтеу, жауапкершілік, адалдық, еңбекқорлық сияқты құндылықтарды сөзбен ғана емес, күнделікті орта арқылы көрсету қажет. Қауіпсіздік мәселесі де осы тәрбие жүйесінің ажырамас бөлігі. Балалардың заңды мүдделері мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету, әлеуметтік осал топтағы балаларға көмек көрсету, олардың бос уақытын тиімді ұйымдастыру – мектептің әлеуметтік жауапкершілігін арттырады. Бұл ретте қосымша білім беру ұйымдарының мүмкіндігін тиімді пайдалану маңызды. Спорт, өнер, ғылым, техникалық шығармашылық және түрлі үйірмелер баланың қабілетін ашып қана қоймай, оның бос уақытын мазмұнды өткізуіне мүмкіндік береді. Әсіресе жасөспірімдер арасында түрлі теріс ықпалдардың алдын алуда қосымша білім берудің тәрбиелік мүмкіндігі зор. Тамыз кеңесінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің алдын алу мәселесінің де көтерілуі білім беру ұйымдарындағы ашықтық пен жауапкершіліктің маңызын көрсетеді. Білім саласындағы кез келген шешімнің түпкі өлшемі – баланың мүддесі болуы тиіс. Осы тұрғыдан алғанда мұғалімнің мәртебесі мен еңбегін бағалау да ерекше мәнге ие. «Ұстаз – ұлттың шамшырағы» деген сөздің салмағы бүгінгі таңда бұрынғыдан да арта түсті. Себебі мұғалімнің қолында елдің ертеңгі интеллектуалдық әлеуеті тұр. Тамыз кеңесінде салаға еселі еңбек сіңірген ұстаздардың түрлі мемлекеттік және салалық марапаттарға ие болуы – олардың еңбегіне берілген лайықты баға. Мемлекет басшысының қатысуымен Астана қаласында өткен тамыз кеңесінде Жалағаш ауданы Әл-Фараби атындағы №201 мектеп-лицейінің мұғалімі Айгүл Шілдебаеваның «Қазақстанның еңбек сіңірген ұстазы» құрметті атағымен марапатталуы – Сыр өңірі педагогтерінің кәсіби деңгейінің жоғары екенін көрсететін айтулы жетістік. Ал Жаңақорған ауданындағы №286 мектеп-лицейінің «Орта білім беретін үздік ұйым» аталымы бойынша 34 млн теңге грантқа ие болуы – тұтас мектеп ұжымының еңбегіне берілген баға. Мұндай марапаттар жеке ұстаздың немесе мектептің жетістігі ғана емес, өңірдегі білім саласының ортақ нәтижесін көрсетеді. Конференция барысында облыстық білім басқармасының басшысы Асқарбек Есжанов, Оқу-ағарту министрлігінің Білім саласында сапаны қамтамасыз ету комитеті төрағасының орынбасары Жәмилә Есанова, Ғылым және жоғары білім министрінің кеңесшісі Руслан Емелбаев, Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің басқарма төрағасы – ректоры, облыстық қоғамдық кеңес төрағасы Наурызбай Байқадамов, №10 Білім-инновация лицей-интернатының мұғалімі Нағиша Есбосын, Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Қызылорда облысы бойынша департаментінің басшысы Ерлеген Мендалиевтің баяндама жасауы білім беру мәселесінің бір ғана саланың шеңберінде қалмайтынын аңғартты. Себебі сапалы білім – экономикамен, мемлекеттік басқарумен, ғылыммен, еңбек нарығымен және қоғамның жалпы дамуымен тікелей байланысты. Бүгін мектепте қалыптасқан білім мен тәрбие ертеңгі маманның, мемлекеттік қызметшінің, кәсіпкердің, ғалымның, дәрігердің немесе инженердің сапасын айқындайды. Сондықтан білімге жұмсалған қаржы – ағымдағы шығын емес, болашаққа салынған инвестиция. Қызылорда облысының білім саласында соңғы жылдары қалыптасқан оң динамика осы ұстанымның дұрыстығын көрсетеді. Дегенмен алдағы міндеттер одан да ауқымды. ҰБТ нәтижесінде көш бастау маңызды болғанымен, одан да маңыздысы – әр баланың сапалы білім алуына жағдай жасау. «Алтын белгі» иегерлерінің санын арттырумен қатар, үлгерімі төмен оқушыны қолдау, ауыл мектебінің әлеуетін көтеру, ерекше білім беру қажеттілігі бар балаларға жағдай жасау, педагогтердің кәсіби дамуын қамтамасыз ету және білім мен тәрбиені біртұтас жүйе ретінде қарастыру қажет. Жаңа оқу жылы қарсаңындағы тамыз кеңесі осы міндеттердің барлығын бір арнаға тоғыстырды. Бүгінгі білім беру жүйесінің басты мақсаты – тек жоғары балл жинайтын оқушы емес, алған білімін өмірде қолдана алатын, елінің заңын құрметтейтін, қоғам алдындағы жауапкершілігін сезінетін, еңбекке бейім, технологияны сауатты пайдаланатын және өз болашағын өзі қалыптастыра алатын азамат тәрбиелеу. Осындай азаматты қалыптастыру арқылы ғана қуатты мемлекет құрылады. Сондықтан білім саласына қойылатын талап та, оған көрсетілетін қолдау да жыл өткен сайын арта береді. Сыр өңірінің ұстаздары үшін биылғы оқу жылы жаңа белестер мен жаңа жауапкершіліктер кезеңі болмақ. Өңірдің республикадағы білім көшбасшылығы енді сол нәтижені сақтап қана қоймай, оның сапалық мазмұнын тереңдетумен жалғасуы тиіс. Өйткені білімдегі әрбір жетістік – бір баланың тағдырына, ал мыңдаған баланың жетістігі – тұтас елдің болашағына әсер етеді.

БӨЛІСУ