Қызылордада Сырдария өзені арқылы өтетін жаңа жаяу жүргіншілер көпірінің капсуласын салу рәсімі өтті. Бұл – сырттай қарағанда қала тұрғындарының өзеннің бір жағалауынан екінші жағалауына қатынауын жеңілдететін нысан болғанымен, мазмұны жағынан Қызылорданың жаңа сәулеттік және қоғамдық кеңістігін қалыптастыратын маңызды жоба. Рәсімге облыс әкімі Мұрат Ергешбаев, зиялы қауым өкілдері мен ел ағалары қатысып, жаңа нысанның ел игілігіне қызмет ететініне тоқталды. Сырдария – Қызылорданың табиғи ғана емес, тарихи-мәдени символы. Сондықтан өзен арқылы өтетін жаңа көпірдің салынуы қаланың екі бөлігін байланыстыратын инженерлік шешіммен қатар, өзен жағалауын қала өмірінің белсенді бөлігіне айналдыруға мүмкіндік береді. Жаңа көпір «Астана» шағын ауданы мен Президент саябағын жалғайды. Бұл бағыттың таңдалуы да кездейсоқ емес. Соңғы жылдары Сырдария жағалауы мен оған іргелес аумақтарда абаттандыру, көгалдандыру, қоғамдық кеңістіктерді дамыту жұмыстары жүргізіліп келеді. Енді көпір осы нысандардың арасындағы байланысты күшейтіп, тұрғындардың жаяу жүріп, велосипедпен қатынауына қолайлы жағдай қалыптастырады. Жобаның бастамасы Нұрлыбек Машбекұлының ұсынысымен қолға алынғаны да атап өтілді. Құрылысты тәжірибесі мол «Әлем Құрылыс» компаниясы жүргізеді. Ұзындығы 319,4 метр, ені 12 метр болатын көпірдің жалпы құны 13 млрд теңгеге жуықтайды. Жоба бойынша ені үш метрлік жаяу жүргіншілер жолы және екі жағында ені бір жарым метрден болатын веложолақ қарастырылған. Бұл – қазіргі қалалық инфрақұрылымға қойылатын талаптарға сай шешім. Өйткені заманауи қалада көлік жолдарымен қатар жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге арналған қауіпсіз бағыттардың болуы тұрғындардың өмір сүру сапасын арттыратын негізгі факторлардың біріне айналды. Жаңа көпірдің тағы бір ерекшелігі – оның тек өткел қызметін атқарып қоймай, Қызылорданың сәулеттік келбетіне өзіндік үлес қосатын нысан ретінде қарастырылуы. Сырдария үстіндегі көпір қаланың көрнекті нүктелерінің біріне айналып, өзен жағалауының туристік және қоғамдық әлеуетін арттыруға ықпал етуі мүмкін. Әсіресе Президент саябағы, жағалау, жаңа тұрғын үй кешендері, қонақ үйлер, әлеуметтік және мәдени нысандар бір-бірімен байланысқан сайын бұл аумақтың қаланың жаңа орталығына айналу мүмкіндігі жоғары. Бұл жерде көпірдің көлік инфрақұрылымынан бөлек, қалалық орта қалыптастырудағы рөліне назар аударған жөн. Қала дамыған сайын тұрғындардың қозғалысы да өзгереді. Адамдар үшін үйден жұмысқа немесе әлеуметтік нысанға жету ғана емес, демалыс орындарына қауіпсіз әрі ыңғайлы бару, жаяу серуендеу, велосипед тебу мүмкіндігі де маңызды бола түсуде. Осы тұрғыдан алғанда жаңа көпір Қызылорданың қоғамдық кеңістіктерін өзара байланыстыратын маңызды буын болмақ. Мұрат Ергешбаев шара барысында қаланың жол-көлік инфрақұрылымын дамыту бағытында атқарылып жатқан жұмыстарға да тоқталды. Биыл Қызылорда қаласында жол-көлік инфрақұрылымын дамытуға 38 млрд теңге көлемінде қаржы қаралып, 23 жоба іске асырылуда. 71 көше күрделі жөндеуден және қайта жаңғыртудан өтуде. Бұл көрсеткіштер қаланың инфрақұрылымдық тұрғыдан жаңа кезеңге аяқ басқанын аңғартады. Қала үшін жол сапасы мен көлік қатынасының тиімділігі – экономикалық белсенділікке де, тұрғындардың күнделікті тұрмысына да тікелей әсер ететін фактор. Мәселен, «Бәйтерек» тұрғын ауданындағы оңтүстік магистралды канал арқылы өтетін жаңа көпірдің құрылысы аяқталған кезде, осы аумақтағы көлік қозғалысын реттеуге мүмкіндік туады. Ал Торайғыров көшесінен «Қызылорда-Құмкөл» автожолына дейінгі Сағымбаев көшесін қайта жаңғырту жұмыстарының аяқталуға жақындауы қаладағы маңызды көлік бағыттарының бірін қалыптастырады. Жаңа көпір мен жаңартылған Сағымбаев көшесі «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық дәлізі мен Астана бағытынан келетін жолдарды байланыстыратын заманауи көлік қақпасының қызметін атқармақ. Бұл өз кезегінде қаланың сыртқы көлік байланысын жақсартып қана қоймай, жаңа тұрғын аудандардың дамуына серпін береді. Соңғы уақытта Қызылордада тек жол жөндеу емес, қаланың тұтас кеңістігін жаңғыртуға бағытталған жобалар көбейіп келеді. Назарбаев даңғылы мен негізгі көшелердің қайта жаңғыртылуы, Тасбөгет кентіндегі Иманов, Бозғұл-1, Наурыз, Есенов көшелерінің кеңеюі – осының бір бөлігі. Мұндай жобалардың жиынтығы қаланың көлік қозғалысын жеңілдетіп, тұрғындардың қауіпсіздігі мен жайлылығын арттыруға бағытталған. Ал Сырдария арқылы салынатын жаяу жүргіншілер көпірі осы инфрақұрылымдық өзгерістердің жаңа бір бағытын – өзен жағалауларын біріктіруді қалыптастырады. Бұл ретте жоба «Таза Қазақстан» бастамасы аясында жүргізіліп жатқан жұмыстармен де үндеседі. Президент саябағының жаңаруы, аумаққа автожол мен автотұрақ салынуы, жағалау инфрақұрылымының жақсаруы – тұрғындардың бос уақытын тиімді өткізуіне жағдай жасайтын қоғамдық кеңістіктердің қалыптасуына жол ашуда. Сырдарияның қорғаныс бөгеттерін нығайту жұмыстарының жүргізілуі де маңызды. Қауіпсіздік шараларымен қатар, дария жағалауына екі жолақты жаяу жүргіншілер және велосипед жолдарының салынуы өзен маңын қалалық демалыс кеңістігі ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Яғни бүгінде өзен жағалауы тек су арнасы мен қорғаныс нысандары орналасқан аумақ емес, тұрғындар үшін қолайлы қоғамдық ортаға айналып келеді. Осы өзгерістердің логикалық жалғасы ретінде жаңа көпірдің салынуын бағалауға болады. Қала дамуының тағы бір маңызды бағыты – әлеуметтік, мәдени және туристік инфрақұрылымның қатар қалыптасуы. Жыл бойы үздіксіз қызмет көрсететін «Ай-Керім» оқу-сауықтыру орталығының ашылуы балалар мен жастарға арналған жаңа мүмкіндіктерді кеңейтсе, оның жанынан пайдалануға берілген Ботаникалық бақ өңірдің экологиялық және туристік әлеуетін арттыратын нысанға айналып отыр. Мұнда сирек кездесетін жасыл желек түрлерін өсіру, экологиялық мәдениетті қалыптастыру, білім беру іс-шараларын өткізу және ішкі туризмді дамытуға мүмкіндік бар. Президент саябағының маңында салынып жатқан тұрғын үй кешендері де осы аумақтың келбетін өзгертуде. Саябақты жалғайтын тоғыз қабатты 15 тұрғын үй кешенінің пайдалануға берілуі жаңа қоныстанушылардың санын арттырып, сәйкесінше әлеуметтік және сервистік инфрақұрылымға деген сұранысты көбейтеді. Сондықтан бұл аумақта қонақ үй, денсаулық сақтау, мәдениет және қоғамдық демалыс нысандарының қатар салынуы кешенді қала құрылысының қалыптасып келе жатқанын көрсетеді. Мұнда бес жұлдызды қонақ үй мен «Ибис» қонақ үйінің, 200 орындық перинаталдық орталықтың бой көтеруі де аймақтың жаңа қоғамдық-іскерлік орталық ретінде қалыптасуына ықпал етеді. Ал Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес Президенттік кітапхана мен драма театрдың іргетасының қаланып, құрылыс жұмыстарының жүргізілуі бұл аумақтың мәдени-рухани маңызын одан әрі арттырады. Егер аталған жобалардың барлығы біртұтас жүйе ретінде қарастырылса, Қызылорданың Сырдария жағалауы маңында жаңа қоғамдық кеңістік қалыптасып келе жатқанын аңғаруға болады. Оның құрамында саябақ, тұрғын үй, қонақ үй, денсаулық сақтау, мәдениет, білім беру, спорт және рекреациялық нысандар орналасады. Ал жаңа жаяу жүргіншілер көпірі осы нысандарды байланыстыратын негізгі элементтердің біріне айналмақ. Сондықтан көпірдің капсуласын салу рәсімін бір нысан құрылысының басталуы ғана емес, қаланың жаңа даму бағытының белгісі ретінде қабылдауға болады. Қызылорда бүгінде бұрынғы қалалық шекарасынан кеңейіп, жаңа тұрғын аудандар мен қоғамдық кеңістіктер арқылы түрленіп келеді. Мұндай жағдайда инфрақұрылымның міндеті – тек бүгінгі сұранысты өтеу емес, ертеңгі қаланың қажеттілігін алдын ала ескеру. Сырдария үстіндегі жаңа жаяу жүргіншілер көпірі де осы талапқа жауап беретін жобалардың қатарында. Ең бастысы, құрылыс жұмыстары сапалы жүргізіліп, нысан белгіленген мерзімде пайдалануға беріліп, тұрғындарға қауіпсіз әрі жайлы қызмет етуі тиіс. Өйткені кез келген ірі жобаның құндылығы оның көлемімен емес, халықтың күнделікті өміріне әкелетін нақты өзгерісімен өлшенеді. Бұл тұрғыдан алғанда Сырдың екі жағалауын жалғайтын жаңа көпір Қызылорданың инфрақұрылымдық дамуына ғана емес, қаланың заманауи бейнесін қалыптастыруға да қызмет ететін маңызды нысан болмақ.

БӨЛІСУ